Trong hệ thống truyền động, bản vẽ điện thể hiện cách thức đấu nối và vận hành của thiết bị. Khi có nhu cầu mua motor hoặc sửa chữa hệ thống, người dùng cần nắm rõ các ký hiệu kỹ thuật cơ bản. Nội dung dưới đây tổng hợp các kí hiệu động cơ điện 1 chiều và giải thích ý nghĩa thông số, hỗ trợ quá trình làm việc với động cơ điện (motor điện) đạt hiệu quả, an toàn.
Kí hiệu động cơ điện 1 chiều là gì?
Ký hiệu trên bản vẽ dùng để nhận diện thiết bị trong mạch điện. Ký hiệu động cơ điện một chiều theo tiêu chuẩn quốc tế là hình tròn có chữ “M” ở giữa, phía dưới có một đường thẳng gạch ngang biểu thị dòng điện một chiều. Đường thẳng này dùng để phân biệt với ký hiệu dòng điện xoay chiều là dấu ngã. Với các thiết bị dùng điện xoay chiều như động cơ 1 pha hoặc motor 1 pha, trong hình tròn sẽ có dấu ngã.
Team thông số động cơ điện 1 chiều.
Kí hiệu các bộ phận chính bên trong động cơ điện 1 chiều
Các ký hiệu trên sơ đồ thể hiện các bộ phận chính tương ứng với cấu tạo bên trong của động cơ điện một chiều. Khi đọc kí hiệu động cơ điện cần chú ý ba thành phần cơ bản gồm phần ứng, cuộn dây kích từ và chổi than:
Phần ứng (Rotor): Được hiển thị bằng hình tròn ở vị trí trung tâm. Bên trong hình tròn thường có chữ “M” kèm theo một đường thẳng nằm ngang, dùng để chỉ mạch sử dụng nguồn điện một chiều
Cuộn dây kích từ (Stator): Được vẽ bằng đường ngoằn ngoèo hoặc đường lượn sóng liên tiếp. Vị trí của ký hiệu này trên sơ đồ cho biết phương pháp kích từ của động cơ
Chổi than: Được ký hiệu bằng hai hình chữ nhật nhỏ đặt sát hai bên của rotor. Đây là vị trí tiếp xúc điện, thể hiện điểm cấp nguồn từ mạch ngoài vào phần ứng
Khác với thiết kế không chổi than của các dòng động cơ ac 1 pha, mô tơ điện 1 pha hoặc motor điện 1 pha xoay chiều, sự xuất hiện của hai ô chữ nhật chổi than là đặc điểm nhận diện của động cơ DC. Trong hệ thống động cơ điện công nghiệp hoặc motor điện công nghiệp dùng nguồn DC, vị trí chổi than trên sơ đồ chỉ ra điểm để đấu nối nguồn điện trực tiếp vào phần ứng.
Hình ảnh động cơ điện 1 chiều tại Thành Thái Motor.
Phân loại kí hiệu động cơ điện 1 chiều theo phương pháp kích từ
Cách bố trí cuộn dây kích từ so với phần ứng trên bản vẽ thể hiện nguyên lý hoạt động của máy. Dựa vào sơ đồ đấu dây, kí hiệu mô tơ điện được chia thành 4 loại:
Kích từ độc lập: Cuộn dây kích từ được vẽ tách rời khỏi mạch phần ứng và sử dụng nguồn điện DC riêng biệt. Loại này cho phép điều chỉnh từ thông và tốc độ linh hoạt, thường dùng trong các hệ thống cần kiểm soát chính xác
Kích từ nối tiếp: Cuộn dây kích từ được vẽ nối tiếp trên cùng một đường dây với phần ứng. Đặc điểm là mô-men khởi động lớn, phù hợp với tải nặng nhưng tốc độ thay đổi theo tải
Kích từ song song: Cuộn dây kích từ được vẽ mắc song song với mạch phần ứng. Loại này có tốc độ tương đối ổn định, thường dùng trong các ứng dụng cần vận hành liên tục
Kích từ hỗn hợp: Sơ đồ có hai cuộn kích từ, gồm một cuộn mắc nối tiếp và một cuộn mắc song song. Kết hợp đặc điểm của hai loại trên, giúp cải thiện mô-men và ổn định tốc độ
Khi cần mua mô tơ điện để thay thế, việc đọc sơ đồ kích từ là yêu cầu kỹ thuật. Đấu nối thiết bị, kể cả những loại như motor điện tốt nhất hoặc động cơ điện nhập khẩu, nếu làm sai phương pháp kích từ sẽ làm thay đổi đặc tính mô-men xoắn của máy.
Sơ đồ đấu dây của động cơ điện 1 chiều.
Ý nghĩa các thông số kèm theo kí hiệu động cơ điện 1 chiều
Bên cạnh hình vẽ, các thông số ghi trên tem mác cung cấp dữ liệu định mức để vận hành. Khi đọc bản vẽ hoặc kiểm tra thiết bị trước khi mua motor điện, các thông số đi kèm kí hiệu động cơ điện 1 chiều bao gồm:
Nếu nhãn máy ghi 220V DC, nguồn cấp cần thông qua bộ chỉnh lưu. Cần phân biệt thông số này với các máy dùng điện xoay chiều trực tiếp như động cơ điện 1 pha hoặc mô tơ điện 220v (motor điện 220v), hay motor điện pha 220v. Việc tra cứu thông số giúp người dùng đối chiếu mức giá motor tại các đơn vị bán động cơ điện hoặc bán motor điện hiện nay.
Kí hiệu động cơ điện 1 chiều.
Bảng giá đông cơ điện 1 chiều mới nhất tháng 10/2026 tại Thành Thái Motor
Để giúp người dùng dễ dàng lựa chọn thiết bị phù hợp với nhu cầu, dưới đây là bảng giá động cơ điện cụ thể là bảng giá động cơ điện 1 pha mới nhất tháng 10/2026 tại Thành Thái Motor được cập nhật theo từng công suất và ứng dụng thực tế.
Ký hiệu nhận biết động cơ điện 1 chiều trên bản vẽ là gì?
Là hình tròn có chữ "M" ở giữa, phía dưới chữ M có một đường thẳng gạch ngang để biểu thị dòng điện một chiều (DC).
Làm sao để phân biệt ký hiệu động cơ điện 1 chiều (DC) và xoay chiều (AC)?
Động cơ DC sử dụng đường thẳng gạch ngang và có ký hiệu chổi than. Động cơ AC sử dụng dấu ngã (~) và thường đi kèm ký hiệu tụ điện mắc nối tiếp.
Trên sơ đồ, chổi than và cuộn dây kích từ được vẽ như thế nào?
Chổi than được vẽ bằng hai hình chữ nhật nhỏ đặt sát hai bên hình tròn rotor. Cuộn dây kích từ được vẽ bằng các đường lượn sóng hoặc ngoằn ngoèo.
Có bao nhiêu loại sơ đồ động cơ điện 1 chiều phân theo phương pháp kích từ?
Có 4 loại dựa trên cách bố trí cuộn kích từ so với phần ứng: Kích từ độc lập, kích từ nối tiếp, kích từ song song và kích từ hỗn hợp.
Các thông số U, I, P, RPM kèm theo ký hiệu động cơ mang ý nghĩa gì?
U là điện áp định mức (V), I là dòng điện định mức (A), P là công suất cơ học đầu ra (kW hoặc HP), và RPM là tốc độ vòng quay định mức (vòng/phút).
Kết luận
Nắm rõ kí hiệu động cơ điện 1 chiều giúp người dùng đọc bản vẽ và thực hiện đấu nối thiết bị đúng theo yêu cầu kỹ thuật. Việc tra cứu ký hiệu cùng các thông số liên quan là cơ sở để lựa chọn cấu hình truyền động phù hợp với hệ thống. Khi cần lắp đặt hoặc thay thế, người dùng có thể tham khảo hoặc mua động cơ điện từ các đơn vị cung cấp để nhận thông tin và số liệu kỹ thuật cụ thể.
