Trục và then trục là những chi tiết cơ khí quan trọng đảm nhiệm vai trò truyền mô-men xoắn trong động cơ điện (motor điện), quyết định trực tiếp đến hiệu suất vận hành của hệ thống. Trong quá trình làm việc lâu dài, các bộ phận này dễ bị mài mòn do ma sát, tải trọng và rung động, dẫn đến hiện tượng rơ trục hoặc kẹt cơ khí. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn 4 cách kiểm tra độ mòn then trục motor chính xác, giúp người dùng phát hiện sớm hư hỏng, chủ động bảo trì và hạn chế tối đa chi phí sửa chữa hoặc thay thế khi mua motor mới.
Hệ thống cơ khí khi gặp sự cố thường xuất hiện các dấu hiệu nhận biết rõ ràng. Các dòng động cơ điện công nghiệp tải nặng thường bị mòn rãnh then nhanh hơn do lực vặn lớn. Dấu hiệu đầu tiên là âm thanh va đập kim loại xuất hiện ở trục khi khởi động hoặc khi đảo chiều quay.
Thứ hai, thiết bị phát sinh độ rung lắc bất thường truyền ra vỏ máy. Trục bị kẹt sinh nhiệt lượng lớn tại vị trí vòng bi, làm cho đầu trục nóng lên nhanh chóng. Những dấu hiệu này xuất hiện ở mọi thiết bị, từ máy dân dụng như mô tơ điện 220v đến các dòng máy công suất lớn. Khi có các dấu hiệu này, người dùng cần chuẩn bị phương án đo đạc kiểm tra hoặc tìm nơi bán động cơ điện để mua linh kiện thay thế chuẩn bị sửa chữa.
Để đảm bảo hệ thống truyền động hoạt động ổn định và an toàn, dưới đây là 4 cách kiểm tra độ mòn then trục motor chính xác mà người dùng cần nắm rõ khi bảo trì hoặc sửa chữa thiết bị.
Tháo khớp nối hoặc puly ra khỏi đầu trục. Quan sát rãnh then và thanh then của trục động cơ. Nếu thấy mạt sắt xuất hiện xung quanh rãnh then, chứng tỏ đã có sự mài mòn. Kiểm tra các góc cạnh của rãnh then, nếu rãnh bị biến dạng từ hình chữ nhật sang dạng vát góc chữ V, then trục đã bị mòn và cần thay thế. Thao tác kiểm tra này cần thiết kể cả đối với các loại động cơ điện nhập khẩu chất lượng cao sau một thời gian dài sử dụng.
Dùng tay cầm chặt đầu trục và lắc mạnh theo cả chiều ngang và chiều dọc. Một chiếc motor điện tốt nhất sẽ có cốt trục cố định chặt chẽ. Nếu trục dịch chuyển rõ rệt, nguyên nhân có thể do vòng bi (bạc đạn) đã mòn hỏng hoặc ca bi bị lỏng. Cách này dễ áp dụng cho các dòng máy nhỏ như motor điện 220v hoặc motor điện pha 220v.
Tiến hành lắp then vào rãnh trục, sau đó sử dụng thước lá để kiểm tra khe hở giữa then và thành rãnh trục. Nếu thước lá lọt vào dễ dàng hoặc khe hở vượt quá giới hạn tiêu chuẩn cho phép, chứng tỏ trục hoặc rãnh then đã bị mòn.
Trong trường hợp này, người dùng nên kiểm tra lại mức độ hư hỏng để có phương án sửa chữa hoặc thay thế phù hợp. Đồng thời, khi có nhu cầu mua động cơ điện mới, khách hàng có thể tham khảo thêm ý kiến từ các đơn vị chuyên bán motor điện để được tư vấn bảng tiêu chuẩn kỹ thuật chính xác, đảm bảo lựa chọn thiết bị phù hợp với hệ thống truyền động.
Sử dụng thiết bị đo độ rung và súng đo nhiệt độ để kiểm tra đầu trục khi máy chạy có tải. Máy bị rơ trục sẽ có biên độ rung cao thất thường. Dữ liệu này giúp kỹ thuật viên đưa ra quyết định bảo dưỡng chính xác cho hệ thống motor điện công nghiệp.
Để đảm bảo hệ thống vận hành ổn định và hạn chế tối đa hư hỏng phát sinh trong quá trình sử dụng, dưới đây là cách xử lý các sự cố cơ khí trên trục motor mà người dùng cần nắm rõ khi kiểm tra và bảo trì thiết bị.
Nguyên nhân rơ trục chủ yếu do vòng bi. Giải pháp là tháo máy và thay vòng bi mới đúng thông số. Nếu rãnh then bị mòn rộng, xưởng cơ khí có thể hàn đắp vật liệu kim loại và phay lại rãnh then mới theo đúng kích thước nguyên bản. Việc phục hồi trục giúp tiết kiệm chi phí thay vì phải mua motor điện mới, đặc biệt hữu ích khi bảo dưỡng các dòng động cơ điện giá rẻ.
Trục bị kẹt rít thường do lắp ráp khớp nối sai tâm hoặc thiếu mỡ bôi trơn. Cần dùng thiết bị laser để căn đồng tâm trục lại. Tháo nắp ổ bi, làm sạch mỡ cũ bị vón cục và châm mỡ chịu nhiệt mới. Kiểm tra phớt chắn dầu, nếu phớt quá chặt tạo ma sát thì cần nới lỏng hoặc thay phớt khác phù hợp hơn.
Trong quá trình kiểm tra độ mòn then trục của motor, người dùng cần thực hiện cẩn thận và đúng kỹ thuật để đảm bảo đánh giá chính xác tình trạng làm việc của hệ thống truyền động, tránh bỏ sót các dấu hiệu hư hỏng tiềm ẩn có thể gây ảnh hưởng đến toàn bộ thiết bị.
Bạn có thể tham khảo bảng giá động cơ điện mới nhất tháng 10/2026 tại Thành Thái Motor để cập nhật chi tiết mức giá và lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu sử dụng.
Mua hàng tại Thành Thái Motor bạn sẽ được:
Liên hệ mua hàng
Then trục truyền mô-men xoắn từ trục ra khớp nối hoặc puly.
Có tiếng va đập kim loại, rung mạnh và đầu trục nóng nhanh.
Tháo puly và quan sát rãnh then, tìm mạt sắt và biến dạng.
Khi nghi ngờ rãnh then mòn và cần xác định độ hở thực tế.
Thay vòng bi hoặc phục hồi rãnh then bằng hàn và phay lại.
Việc kiểm tra độ mòn then trục motor là một bước quan trọng trong quá trình bảo trì và đánh giá tình trạng làm việc của hệ thống truyền động, giúp phát hiện sớm các hư hỏng cơ khí tiềm ẩn trước khi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thiết bị. Khi thực hiện đúng kỹ thuật và kiểm tra định kỳ, người dùng có thể hạn chế tối đa tình trạng rơ trục, lệch khớp nối hoặc hư hỏng lan sang các bộ phận khác. Điều này không chỉ giúp motor vận hành ổn định, an toàn mà còn góp phần kéo dài tuổi thọ thiết bị và giảm đáng kể.
