Khi mới lắp đặt và vận hành hệ thống, hiện tượng motor giảm tốc mới chạy có mùi khét nhẹ thường khiến nhiều người lo lắng về nguy cơ chập cháy. Tuy nhiên, đây có thể chỉ là phản ứng vật lý bình thường của động cơ giảm tốc (motor giảm tốc) mới xuất xưởng. Bài viết dưới đây Thành Thái Motor sẽ cung cấp cho bạn một quy trình kiểm tra chi tiết, giúp bạn bình tĩnh đánh giá chính xác tình hình và có phương án xử lý sự cố an toàn, hiệu quả nhất.
Lý do motor giảm tốc mới chạy có mùi khét nhẹ
Hiện tượng bốc mùi khét nhẹ ở động cơ mới thường xuất phát từ các phản ứng vật lý và cơ học tự nhiên trong giai đoạn đầu vận hành. Dưới đây là 2 nguyên nhân chính giải thích cho tình trạng này:
Lớp sơn cách điện và dầu chống gỉ bay hơi do nhiệt
Động cơ mới thường được phủ một lớp vecni cách điện trên cuộn dây stator và dầu mỡ chống gỉ sét ở các bề mặt kim loại. Khi motor bắt đầu hoạt động, nhiệt độ tăng lên làm các hóa chất này nóng lên và bay hơi. Quá trình này sẽ tạo ra một mùi hăng hoặc khét nhẹ đặc trưng của hóa chất, lan tỏa ra môi trường xung quanh.
Quá trình chạy rà của bánh răng và phớt chắn dầu
Bên trong motor giảm tốc mới, các bánh răng và phớt chắn dầu có độ khít rất cao. Trong những giờ hoạt động đầu tiên (giai đoạn chạy rà), ma sát cơ học sinh ra lớn hơn bình thường. Nhiệt lượng từ ma sát này làm nóng lượng dầu mỡ bôi trơn ban đầu bám trên bề mặt, gây ra hiện tượng bốc mùi khét nhẹ.
Mùi hăng có thể là do lớp sơn cách điện mới
Cách phân biệt mùi khét bình thường và mùi khét do sự cố
Việc xác định đúng loại mùi khét giúp bạn đưa ra phương án xử lý kịp thời, tránh hư hỏng thiết bị và đảm bảo an toàn. Hãy đối chiếu tình trạng thực tế của motor với các dấu hiệu nhận biết dưới đây:
Dấu hiệu mùi khét bình thường (Mùi khét nhẹ, không khói)
Đây là hiện tượng sinh lý của động cơ mới. Mùi thường thoang thoảng, giống mùi sơn hoặc dầu máy nóng lên. Tuyệt đối không có khói bốc ra từ thân motor hay hộp cực. Động cơ chạy êm, nhiệt độ vỏ ngoài ấm lên từ từ và nằm trong ngưỡng cho phép. Mùi này sẽ tự hết sau khoảng vài giờ hoặc 1-2 ngày vận hành.
Dấu hiệu mùi khét nguy hiểm (Mùi khét lẹt, khét nhựa, có khói bốc lên)
Nếu ngửi thấy mùi khét như nhựa hoặc dây đồng bị cháy, kèm theo khói trắng hoặc khói xám thoát ra từ nắp hộp cực hay các khe tản nhiệt, đây là dấu hiệu động cơ đang gặp sự cố nghiêm trọng. Lúc này, động cơ thường nóng bất thường, phát ra tiếng kêu lớn, rung mạnh hoặc làm aptomat nhảy liên tục.
Khói từ hộp cực báo hiệu motor hỏng
3 Sự cố kỹ thuật khiến motor mới bị khét cần lưu ý
Nếu loại trừ các yếu tố sinh lý bình thường, mùi khét bốc ra có thể do sai sót trong khâu lắp đặt và vận hành ban đầu. Dưới đây là 3 sự cố kỹ thuật phổ biến nhất bạn cần kiểm tra:
Đấu nối sai sơ đồ dây hoặc cấp sai điện áp
Việc nhầm lẫn giữa đấu sao (Star) và đấu tam giác (Delta), hoặc cấp nguồn 380V cho motor chỉ chạy 220V sẽ làm dòng điện tăng vọt. Cuộn dây đồng bên trong bị quá dòng, nóng lên đột ngột và làm cháy lớp giấy cách điện, gây ra mùi khét lẹt.
Motor bị quá tải ngay từ lúc khởi động
Nếu motor giảm tốc được kết nối với tải trọng vượt quá công suất thiết kế, hoặc hệ thống truyền động bị kẹt cơ khí, motor sẽ không thể quay hoặc quay rất nặng nề. Tình trạng ngâm dòng điện khởi động (dòng lớn gấp 5-7 lần dòng định mức) quá lâu sẽ nướng chín cuộn dây stator.
Động cơ giảm tốc chưa được châm đủ dầu bôi trơn
Nhiều nhà sản xuất để trống hoặc chỉ cho rất ít dầu vào động cơ giảm tốc để tiện vận chuyển. Nếu người dùng quên châm thêm dầu bôi trơn trước khi chạy, các bánh răng sẽ cọ xát trực tiếp vào nhau. Ma sát khô ở tốc độ cao sinh ra nhiệt lượng cực lớn, làm cháy sém phớt cao su và phá hủy bánh răng.
Nguyên nhân cháy motor do đấu sai sơ đồ trong hộp cực
Hướng dẫn quy trình xử lý motor giảm tốc mới chạy có mùi khét nhẹ
Khi phát hiện mùi khét bất thường, người vận hành cần bình tĩnh và thực hiện ngay các bước kiểm tra tuần tự dưới đây để tìm ra nguyên nhân và khắc phục:
Bước 1 – Tạm dừng máy, kiểm tra nhiệt độ vỏ ngoài: Ngay khi ngửi thấy mùi khét, lập tức ngắt nguồn điện cấp cho motor. Dùng súng đo nhiệt độ hồng ngoại hoặc áp sát tay (cẩn thận để tránh bỏng) kiểm tra vỏ thân motor. Nếu nhiệt độ dưới 70ºC, tình trạng vẫn an toàn. Nếu nóng rát, cần chuyển sang các bước kiểm tra sự cố.
Bước 2 – Dùng ampe kìm đo dòng điện xem có bị quá dòng không: Khởi động lại máy không tải và dùng ampe kìm kẹp vào 3 pha của dòng điện. So sánh thông số đo được với dòng điện định mức (Ampe) ghi trên tem mác của motor. Nếu dòng điện thực tế lớn hơn hoặc 3 pha lệch nhau ranh giới lớn, motor đang gặp vấn đề.
Bước 3 – Kiểm tra lại sơ đồ đấu dây và điện áp nguồn: Mở nắp hộp cực, đối chiếu cách đấu nối cầu đấu (sao/tam giác) với sơ đồ hướng dẫn của nhà sản xuất. Dùng đồng hồ vạn năng đo điện áp nguồn cấp xem có đủ pha, có bị sụt áp hay quá áp so với thông số yêu cầu hay không.
Bước 4 – Kiểm tra mắt trâu xem đã đủ mức dầu bôi trơn chưa: Quan sát mắt thăm dầu (mắt trâu) trên thân motor giảm tốc. Mức dầu tiêu chuẩn phải nằm ở giữa chấm đỏ của mắt thăm. Nếu không thấy dầu hoặc mức dầu quá thấp, cần xả bớt dầu thừa (nếu dầu cũ dính mạt kim loại) và châm đúng loại dầu bánh răng công nghiệp theo khuyến cáo.
Kiểm tra đấu nối motor theo đúng sơ đồ
Câu hỏi thường gặp
Thời gian chạy rà lý tưởng cho một hệ thống motor giảm tốc mới là bao lâu?
Thời gian chạy rà thường kéo dài từ 200 đến 400 giờ làm việc đầu tiên. Trong giai đoạn này, chỉ nên vận hành motor ở mức 70-80% tải trọng định mức để các chi tiết cơ khí ăn khớp đều đặn.
Nên thay dầu bôi trơn lần đầu cho motor giảm tốc sau bao nhiêu giờ hoạt động?
Nên thay mới toàn bộ dầu bôi trơn sau khoảng 300 - 400 giờ vận hành đầu tiên để loại bỏ hoàn toàn các mạt kim loại sinh ra trong quá trình chạy rà.
Làm thế nào để chọn đúng loại dầu bôi trơn cho motor giảm tốc bánh răng tải nặng?
Cần sử dụng các loại dầu bánh răng công nghiệp có độ nhớt cao, thường là dầu gốc khoáng chuẩn ISO VG 220 hoặc ISO VG 320 tùy thuộc vào nhiệt độ môi trường và tài liệu kỹ thuật đi kèm.
Nên lắp đặt thêm thiết bị đóng cắt nào để bảo vệ motor khỏi nguy cơ cháy nổ?
Bắt buộc phải lắp đặt rơ le nhiệt hoặc Aptomat bảo vệ động cơ. Ngoài ra, bộ bảo vệ mất pha và đảo pha cũng rất cần thiết cho motor 3 pha.
Động cơ giảm tốc lắp đặt ngoài trời cần trang bị thêm gì để đảm bảo độ bền?
Cần thiết kế thêm mái che để tránh mưa nắng trực tiếp. Ngoài ra, nên ưu tiên chọn các dòng motor có cấp bảo vệ vỏ (IP) từ IP55 trở lên để chống bụi và chống nước phun áp lực.
Kết luận
Motor giảm tốc mới có mùi khét nhẹ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu hư hỏng. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là hiện tượng bình thường do lớp sơn cách điện hoặc dầu bảo quản bay hơi trong thời gian đầu vận hành. Tuy nhiên, bạn vẫn nên thường xuyên kiểm tra nhiệt độ, dòng điện, điện áp và tình trạng dầu bôi trơn để kịp thời phát hiện các bất thường. Việc vận hành và bảo dưỡng đúng kỹ thuật ngay từ đầu sẽ giúp motor giảm tốc hoạt động ổn định, kéo dài tuổi thọ và hạn chế tối đa các sự cố phát sinh.
