Nguyên nhân motor giảm tốc chạy nóng đứt rơ le nhiệt và cách xử lý

Tác giả: ThanhThaiMotor

Cập nhật lúc: 01/08/2026

Nghe tóm tắt bài viết · 1 phút 55 giây

Việc động cơ giảm tốc (motor giảm tốc) dừng đột ngột do rơ le bảo vệ nhảy thường xuyên gây gián đoạn sản xuất và hỏng hóc thiết bị. Bài viết dưới đây Thành Thái Motor sẽ phân tích các nguyên nhân phổ biến và cung cấp quy trình kỹ thuật giúp bạn xử lý tình trạng motor giảm tốc chạy nóng đứt rơ le nhiệt một cách triệt để, đảm bảo hệ thống vận hành an toàn.

Để xử lý đúng hiện tượng motor giảm tốc bị nóng và nhảy rơ le nhiệt, trước hết cần hiểu cơ chế sinh nhiệt bên trong động cơ và nguyên lý bảo vệ quá tải của rơ le nhiệt trong quá trình vận hành.

Trong quá trình hoạt động, motor luôn phát sinh nhiệt do dòng điện đi qua cuộn dây tạo ra tổn hao điện (hiệu ứng Joule). Bên cạnh đó, ma sát tại vòng bi, bánh răng, trục quay và tải truyền động cũng sinh ra nhiệt. Khi lượng nhiệt tạo ra lớn hơn khả năng tản nhiệt của động cơ, nhiệt độ sẽ tăng nhanh, khiến motor nóng lên và có nguy cơ quá nhiệt nếu không được làm mát kịp thời.

Rơ le nhiệt được thiết kế với các thanh kim loại kép có hệ số giãn nở khác nhau. Khi dòng điện vượt quá ngưỡng cho phép trong thời gian dài, nhiệt độ thanh kim loại tăng làm nó cong đi, tác động vào cơ cấu cơ khí làm hở tiếp điểm, ngắt mạch điện để bảo vệ cuộn dây động cơ khỏi bị cháy.

Dòng điện quá tải làm motor nóng và ngắt bảo vệ

Hiện tượng motor giảm tốc chạy nóng và đứt hoặc nhảy rơ le nhiệt thường xuất phát từ một số nguyên nhân điển hình liên quan đến tải cơ khí, nguồn điện, motor giảm tốc và hệ thống bảo vệ quá tải.

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất khi rơ le nhiệt tác động. Khi tải trọng vượt quá khả năng thiết kế, motor phải tạo moment lớn hơn để duy trì tốc độ quay. Dòng điện làm việc tăng liên tục khiến cuộn dây stator nóng lên nhanh, nhiệt độ vượt ngưỡng cài đặt và rơ le nhiệt sẽ ngắt để bảo vệ động cơ khỏi quá nhiệt và cháy cuộn dây.

Nguồn điện không ổn định, điện áp sụt thấp hoặc mất một pha ở hệ thống 3 pha sẽ làm motor hoạt động mất cân bằng. Các pha còn lại phải chịu dòng điện lớn hơn bình thường để duy trì moment quay, khiến cuộn dây nóng nhanh, motor rung mạnh, phát tiếng kêu bất thường và dễ làm rơ le nhiệt tác động để bảo vệ động cơ khỏi quá nhiệt.

Bánh răng mòn, trục lệch tâm hoặc thiếu dầu bôi trơn sẽ làm ma sát bên trong hộp giảm tốc tăng lên đáng kể. Khi đó motor phải tạo thêm moment để thắng lực cản cơ học này, khiến dòng điện và nhiệt độ làm việc tăng cao. Dù tải ở đầu ra không thay đổi, động cơ vẫn có thể nóng bất thường và dễ làm rơ le nhiệt tác động sau một thời gian vận hành.

Nếu dòng cài đặt trên rơ le nhiệt thấp hơn dòng làm việc thực tế của motor, rơ le có thể tác động dù động cơ vẫn hoạt động bình thường. Ngoài ra, sau nhiều lần đóng ngắt do quá tải, các cơ cấu nhiệt và tiếp điểm bên trong có thể bị lão hóa hoặc sai lệch đặc tính, khiến rơ le nhạy hơn bình thường và ngắt sớm hơn giá trị thiết kế ban đầu.

Sai công suất motor gây hiện tượng nóng và nhảy rơ le

Nếu hiện tượng motor nóng và nhảy rơ le nhiệt lặp lại nhưng không được xử lý kịp thời, nhiệt độ quá cao có thể gây hư hỏng nghiêm trọng cho động cơ và làm gián đoạn toàn bộ quá trình sản xuất.

Cháy cuộn dây động cơ: Cách điện bị phá hủy do nhiệt, gây chập cháy, tốn kém chi phí quấn lại hoặc thay mới motor.
Hư hỏng motor giảm tốc: Nhiệt từ motor truyền sang làm dầu bôi trơn bị biến chất, bánh răng bị mài mòn nhanh.
Gián đoạn sản xuất: Dây chuyền dừng đột ngột gây tổn thất kinh tế do hỏng hàng hóa và làm hỏng các thiết bị điều khiển đi kèm.

Cuộn dây motor bị cháy do nhiệt độ tăng cao

Khi motor bị nóng hoặc nhảy rơ le nhiệt, cần kiểm tra theo đúng trình tự kỹ thuật để xác định chính xác nguyên nhân. Quy trình 4 bước dưới đây giúp kiểm tra nhanh nguồn điện, tải cơ khí, rơ le và khả năng tản nhiệt.

Bước 1 – Kiểm tra an toàn và đo đạc nguồn điện: Dùng đồng hồ VOM kiểm tra điện áp đầu vào có đủ 3 pha không, có bị sụt áp không. Kiểm tra dòng điện thực tế của motor khi đang có tải so với thông số trên nhãn máy.
Bước 2 – Kiểm tra tải cơ học và motor giảm tốc: Tách motor ra khỏi tải, cho chạy không tải. Nếu motor vẫn nóng, vấn đề nằm ở bản thân motor. Nếu motor chạy êm, vấn đề nằm ở bộ truyền động hoặc tải bên ngoài.
Bước 3 – Hiệu chỉnh và kiểm tra rơ le nhiệt: Kiểm tra lại trị số cài đặt trên rơ le (thường bằng 1.1 – 1.2 lần dòng định mức). Kiểm tra tiếp điểm rơ le xem có bị đánh lửa hoặc oxi hóa không.
Bước 4 – Kiểm tra điều kiện tản nhiệt: Đảm bảo cánh quạt đuôi motor không bị gãy hoặc bám quá nhiều bụi bẩn. Kiểm tra vị trí đặt motor xem có thông thoáng hay bị bịt kín gây cản trở thoát nhiệt.

Xử lý lỗi motor giảm tốc nóng theo quy trình kỹ thuật

Có thể do bạc đạn (vòng bi) bị khô hoặc hỏng, gây ma sát lớn ngay tại trục motor hoặc motor bị chập vòng dây bên trong.

Không nên. Việc chỉnh sai thông số sẽ vô hiệu hóa chức năng bảo vệ, khiến motor dễ bị cháy khi xảy ra sự cố thật sự.

Có. Tiếng ồn thường báo hiệu sự mài mòn bánh răng, tạo lực cản lớn khiến motor phải làm việc nặng hơn, từ đó gây nóng.

Sự mất cân bằng pha gây ra dòng điện thứ tự nghịch, làm motor sinh nhiệt rất lớn dù tải không thay đổi.

Có, bụi bẩn bám dày quanh vỏ và cánh quạt motor hoạt động như một lớp cách nhiệt, khiến motor không thể giải nhiệt hiệu quả.

Hiểu rõ các nguyên nhân khiến motor giảm tốc chạy nóng và làm đứt hoặc nhảy rơ le nhiệt sẽ giúp việc kiểm tra, chẩn đoán sự cố chính xác hơn và tránh thay thế linh kiện không cần thiết. Trong quá trình vận hành, nên kiểm tra định kỳ tải cơ khí, tình trạng bánh răng và dầu bôi trơn, đồng thời theo dõi điện áp nguồn và dòng điện làm việc của motor. Thực hiện đầy đủ các bước này giúp thiết bị hoạt động ổn định hơn, hạn chế quá nhiệt và kéo dài tuổi thọ cho cả motor lẫn hộp giảm tốc.