Hiện tượng motor rung khi khởi động là dấu hiệu bất thường của hệ thống truyền động. Biên độ rung cao trong quá trình khởi động kéo dài sẽ gây mỏi kim loại, hỏng vòng bi, đứt gãy bu-lông chân đế và thiết bị tải cơ khí. Bài viết phân tích 5 nguyên nhân cơ khí và điện từ gây rung lắc, cung cấp quy trình kiểm tra và khắc phục sự cố cho hệ thống động cơ điện (motor điện).
Rung lắc khi cấp nguồn xuất phát từ cơ cấu lắp ráp cơ khí hoặc sai lệch thông số dòng điện đầu vào.
Lực mô-men xoắn sinh ra khi khởi động lớn. Nếu bu-lông lỏng hoặc khung bệ mỏng, thân máy của motor điện sẽ bị vặn xoắn và rung lắc. Tình trạng này thường gặp ở các hệ thống động cơ điện công nghiệp tải nặng.
Lắp đặt sai lệch tâm giữa trục motor và trục tải tạo ra lực hướng kính và dọc trục. Lực này tác động lên cốt máy khi quay, làm hệ thống truyền động rung lắc, gây hỏng vòng bi kể cả trên các dòng motor điện tốt nhất.
Vòng bi cạn mỡ, rỗ rãnh lăn hoặc nứt vỡ lồng sa làm mất khả năng định tâm trục. Độ rơ cơ khí này sinh ra rung lắc khi mô tơ điện vận hành, áp dụng cho cả dòng motor điện công nghiệp công suất lớn hay thiết bị mô tơ điện 220v dân dụng.
Thiết bị 3 pha đứt ngầm dây hoặc tiếp điểm contactor đóng không đều làm từ trường quay méo dạng. Sự mất cân bằng từ thông sinh ra lực tác động không đồng đều lên rotor, gây rung lắc. Lỗi này yêu cầu kiểm tra hoặc liên hệ nơi bán động cơ điện để mua phụ tùng thay thế.
Lớp cách điện suy giảm làm chập các vòng dây bên trong stator. Điều này gây mất cân bằng từ thông, tạo nhịp rung theo tần số dòng điện. Lỗi này yêu cầu đo đạc để quyết định bảo dưỡng hay mua motor điện mới.
Kỹ thuật viên cần thực hiện cô lập thiết bị và đo đạc theo trình tự để xác định vị trí lỗi.
Tháo khớp nối để cách ly motor khỏi tải. Chạy không tải để xác định độ rung xuất phát từ thiết bị hay do tải. Dùng cờ lê lực kiểm tra và siết lại toàn bộ bu-lông chân đế. Khắc phục hiện tượng chân đế khập khiễng bằng các miếng chêm kim loại. Thao tác này cần áp dụng cho mọi thiết bị, kể cả động cơ điện nhập khẩu hay các loại động cơ điện giá rẻ.
Dùng đồng hồ vạn năng đo điện trở 3 cuộn dây để xác định tình trạng chập đứt. Dùng ampe kìm đo dòng điện khởi động và dòng không tải. Độ lệch dòng giữa các pha không được vượt quá 5%. Nếu thông số không đạt, người dùng cần tham khảo ý kiến chuyên môn hoặc đơn vị bán motor điện để xử lý. Việc đo đạc này cần thiết cho cả máy 3 pha và máy 1 pha như motor điện 220v hay motor điện pha 220v.
Sử dụng thiết bị laser hoặc đồng hồ so để căn đồng tâm trục motor với trục tải trước khi siết ốc cố định. Thay thế vòng bi mới nếu phát hiện độ rơ trục vượt mức dung sai. Quá trình thay thế có thể cần tham khảo linh kiện từ các đại lý bán mô tơ điện. Nếu hư hỏng cơ khí quá nặng, người dùng nên khảo sát giá motor để dự trù ngân sách khi có nhu cầu mua động cơ điện hoặc mua mô tơ điện mới. Đối với dây chuyền sản xuất, việc quyết định mua motor thay thế giúp duy trì tiến độ hoạt động.
Dựa vào thông số điện áp trên tem mác và điện áp lưới thực tế. Ví dụ: lưới điện xưởng 380V và tem ghi 380V/660V thì đấu tam giác. Đấu sai nguồn có thể gây nổ thiết bị.
Đấu sao: Đặt 2 thanh đồng nằm ngang nối chụm 3 cọc trên. Đấu tam giác: Đặt 3 thanh đồng nằm dọc nối song song từng cặp cọc trên - dưới. Nguồn điện luôn cấp vào 3 cọc dưới cùng.
Tráo đổi vị trí hai đầu dây của cuộn khởi động (cuộn đề). Việc này làm đổi chiều từ trường, giúp đảo ngược chiều quay của trục motor.
Dùng đồng hồ đo điện trở vạn năng (VOM). Việc đo điện trở giữa các đầu dây giúp phân biệt chính xác đâu là cuộn làm việc, cuộn khởi động và dây tụ điện.
Tuyệt đối không. Bắt buộc phải đấu cáp nối đất vào cọc tiếp địa để triệt tiêu dòng điện rò rỉ ra vỏ máy, ngăn ngừa nguy cơ giật điện cho người vận hành.
Hiện tượng motor rung khi khởi động xuất phát từ cơ cấu lắp ráp cơ khí hoặc sai lệch thông số nguồn điện. Kỹ thuật viên cần đo đạc điện trở, dòng điện và kiểm tra lực siết chân đế để khắc phục lỗi. Việc bảo dưỡng đúng quy định giúp bảo vệ cụm cơ điện và đảm bảo độ ổn định cho dây chuyền sản xuất.
