Trong quá trình vận hành, băng tải hoặc máy móc có thể bị kẹt hàng, khiến motor giảm tốc (động cơ giảm tốc) phải làm việc quá tải trong thời gian dài. Nếu không được bảo vệ, motor sẽ nóng lên, giảm tuổi thọ, thậm chí cháy cuộn dây. Vì vậy, việc lắp đặt rơ le nhiệt là giải pháp cần thiết để bảo vệ động cơ khi xảy ra quá tải. Trong bài viết này, Thành Thái Motor sẽ hướng dẫn cách đấu rơ le nhiệt bảo vệ motor giảm tốc đúng kỹ thuật và dễ thực hiện.
Dụng cụ trước khi đấu rơ le nhiệt bảo vệ motor giảm tốc
Để tiến hành lắp ráp, bạn cần chuẩn bị đủ các thiết bị và dụng cụ sau:
Rơ le nhiệt: Có dải dòng điện (Ampe) phù hợp với motor.
Khởi động từ (Contactor): Công suất phải bằng hoặc lớn hơn công suất động cơ giảm tốc (motor giảm tốc).
Tua vít (bake, dẹt): Để siết chặt các ốc vít nối dây.
Dây điện: Dây động lực và dây điều khiển, chọn kích cỡ phù hợp với tải.
Kìm tuốt dây, kìm bấm cos: Để xử lý đầu dây điện chắc chắn.
Đồng hồ vạn năng (VOM): Đo dòng điện và kiểm tra thông mạch.
Dụng cụ đấu rơ le nhiệt cho động cơ điện 3 pha
Hướng dẫn 5 bước đấu nối rơ le nhiệt với khởi động từ (Contactor)
Cách đấu nối rơ le nhiệt vào hệ thống điều khiển khá đơn giản nếu bạn làm theo thứ tự sau:
Bước 1 – Gắn rơ le nhiệt vào khởi động từ: Đưa 3 chân cắm của rơ le nhiệt vào 3 lỗ ở phía dưới khởi động từ (đầu ra T1, T2, T3). Sau khi cắm khớp, dùng tua vít siết chặt các vít để rơ le được cố định chắc chắn, tránh tiếp xúc kém gây phát nhiệt khi hoạt động.
Bước 2 – Đấu nguồn điện 3 pha vào khởi động từ: Ngắt nguồn điện trước khi đấu dây. Sau đó, đưa 3 dây nguồn điện 3 pha từ aptomat vào 3 cọc đầu vào L1, L2, L3 của khởi động từ và siết chặt các đầu dây.
Bước 3 – Đấu dây từ rơ le nhiệt đến motor: Từ 3 cọc đầu ra của rơ le nhiệt (T1, T2, T3), đấu 3 dây điện đi đến các đầu dây của motor. Kiểm tra lại các đầu nối để đảm bảo dây không bị lỏng hoặc tuột.
Bước 4 – Đấu mạch điều khiển qua tiếp điểm 95-96: Đấu dây điều khiển của cuộn hút khởi động từ (A1 hoặc A2) đi qua hai tiếp điểm 95 và 96 trên rơ le nhiệt. Đây là bước rất quan trọng vì khi motor bị quá tải, rơ le sẽ mở tiếp điểm 95-96, làm khởi động từ mất điện và motor tự động dừng để bảo vệ động cơ.
Bước 5 – Cấp điện và kiểm tra hoạt động: Sau khi đấu nối xong, kiểm tra lại toàn bộ các đầu dây và siết chặt các vít. Cấp nguồn điện, nhấn nút khởi động để chạy thử motor. Trong lúc máy hoạt động, dùng ampe kìm đo dòng điện trên từng pha và so sánh với dòng định mức của motor. Nếu dòng điện nằm trong giới hạn cho phép và motor chạy ổn định thì hệ thống đã được đấu nối đúng kỹ thuật.
Sơ đồ đấu rơ le nhiệt với khởi động từ
Mẹo chỉnh núm xoay dòng điện (Ampe) để không bị ngắt
Để rơ le nhiệt bảo vệ motor hiệu quả mà không bị ngắt liên tục, bạn cần chỉnh núm xoay Ampe đúng theo dòng điện định mức (A) ghi trên tem motor, không nên chỉnh theo cảm tính.
Bước 1: Xem dòng điện định mức (A) trên tem motor. Ví dụ motor ghi 7,2A thì lấy đây làm giá trị tham khảo.
Bước 2: Vặn núm xoay trên rơ le nhiệt về đúng hoặc cao hơn 5-10% so với dòng định mức. Ví dụ motor 7,2A thì có thể chỉnh khoảng 7,5-8A.
Bước 3: Cho motor chạy có tải và dùng ampe kìm đo dòng điện thực tế. Nếu dòng đo thấp hơn giá trị đã cài đặt, rơ le sẽ hoạt động ổn định và không ngắt nhầm.
Bước 4: Nếu motor vẫn bị ngắt dù dòng điện không vượt định mức, hãy kiểm tra tải, nguồn điện và tình trạng motor thay vì tiếp tục tăng núm Ampe.
Lưu ý: Không nên vặn núm Ampe lên quá cao chỉ để tránh rơ le ngắt. Khi đó rơ le sẽ mất tác dụng bảo vệ, nếu motor quá tải hoặc kẹt trục rất dễ dẫn đến nóng máy và cháy cuộn dây. Nên cài đặt đúng theo thông số của nhà sản xuất để đảm bảo an toàn và kéo dài tuổi thọ động cơ.
Điều chỉnh rơ le nhiệt theo dòng định mức motor
Những sai lầm nguy hiểm làm máy vẫn cháy dù đã lắp bảo vệ
Nhiều xưởng đã gắn rơ le nhưng motor vẫn cháy đen do mắc phải các lỗi sau:
Chỉnh núm vặn Ampe lên mức cao kịch kim
Khi rơ le nhiệt thường xuyên ngắt, nhiều người chỉnh núm dòng điện lên mức cao nhất để máy không bị dừng. Tuy nhiên, việc cài đặt dòng quá cao sẽ làm rơ le nhiệt mất tác dụng bảo vệ. Nếu motor bị quá tải hoặc kẹt trục, rơ le có thể không ngắt, dẫn đến cháy động cơ.
Quên đấu dây ngắt mạch vào tiếp điểm 95-96
Nếu bạn cắm rơ le vào khởi động từ nhưng không lấy dây điện điều khiển đi qua chân 95-96, thì khi quá tải, thanh lưỡng kim trong rơ le có cong lại cũng không ngắt được mạch điện của cuộn hút. Khởi động từ vẫn đóng và motor vẫn cháy.
Chọn mua nhầm rơ le có dải đo quá lớn so với máy
Motor công suất nhỏ nhưng lại mua rơ le loại to (dải dòng điện cao). Dù bạn có vặn núm chỉnh về mức thấp nhất của rơ le đó thì vẫn quá cao so với sức chịu đựng của motor. Máy sẽ cháy trước khi rơ le kịp nhận biết quá tải.
Rơ le nhiệt quá lớn làm mất khả năng bảo vệ motor
Câu hỏi thường gặp
Rơ le nhiệt có bảo vệ được motor khi mất pha không?
Có, nhưng không tối ưu. Khi mất pha, dòng điện ở hai pha còn lại tăng lên và rơ le nhiệt sẽ ngắt sau một khoảng trễ. Để bảo vệ tốt hơn, nên dùng rơ le bảo vệ mất pha chuyên dụng.
Motor khởi động nặng làm rơ le nhiệt nhảy ngay thì xử lý thế nào?
Không nên tăng dòng cài đặt của rơ le. Thay vào đó, hãy dùng phương pháp khởi động sao - tam giác hoặc biến tần để giảm dòng khởi động và giúp motor chạy êm hơn.
Vì sao rơ le nhiệt đã ngắt nhưng bấm khởi động lại vẫn không chạy?
Sau khi ngắt, thanh lưỡng kim cần thời gian nguội để trở về trạng thái ban đầu. Nếu rơ le ở chế độ Manual, cần nhấn nút Reset trước khi khởi động lại.
Rơ le nhiệt có hoạt động chính xác trong môi trường nhiệt độ cao không?
Nhiệt độ môi trường cao có thể làm rơ le ngắt sớm dù motor chưa quá tải. Trong trường hợp này, nên chọn rơ le nhiệt có chức năng bù nhiệt để đảm bảo độ chính xác.
Có thể dùng một rơ le nhiệt để bảo vệ hai motor cùng lúc không?
Không nên. Mỗi motor có dòng tải và đặc tính làm việc khác nhau, vì vậy mỗi motor nên sử dụng một rơ le nhiệt và khởi động từ riêng để bảo vệ hiệu quả.
Kết luận
Đấu rơ le nhiệt đúng kỹ thuật là giải pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả để bảo vệ motor giảm tốc khỏi tình trạng quá tải, kẹt trục và cháy cuộn dây. Bên cạnh việc đấu nối đúng sơ đồ, bạn cũng cần chọn rơ le có dải dòng phù hợp và cài đặt đúng theo dòng điện định mức của động cơ. Thực hiện đầy đủ các bước trên sẽ giúp hệ thống vận hành ổn định, giảm sự cố và kéo dài tuổi thọ cho motor giảm tốc.
