Trong quá trình bảo dưỡng và vận hành thiết bị truyền động, hiện tượng chất bôi trơn rò rỉ ra bên ngoài là một sự cố rất phổ biến. Bài viết dưới đây Thành Thái Motor sẽ cung cấp quy trình chi tiết giúp bạn tự chẩn đoán chính xác nguyên nhân motor bị xì mỡ bò ở trục ngay tại xưởng. Từ đó, mang đến các giải pháp khắc phục dứt điểm, giúp hệ thống máy móc luôn sạch sẽ, hoạt động trơn tru và ngăn chặn các hư hỏng dây chuyền nguy hiểm.
4 Nguyên nhân motor bị xì mỡ bò ở trục hay gặp
Motor bị xì mỡ bò ở trục thường xuất phát từ các lỗi về phớt, vòng bi, quá trình bảo dưỡng hoặc sử dụng sai loại mỡ bôi trơn. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất.
Phớt chặn mỡ bị rách hoặc chai cứng do nhiệt
Phớt chặn mỡ ở cổ trục có nhiệm vụ giữ mỡ bên trong buồng bi. Sau thời gian dài làm việc, nhiệt độ cao khiến phớt cao su bị chai cứng, lão hóa và mất độ đàn hồi. Ngoài ra, bụi bẩn hoặc mạt kim loại cũng có thể làm rách mép phớt, tạo khe hở để mỡ bò văng ra ngoài khi motor quay.
Thợ bảo dưỡng bơm quá nhiều mỡ bò
Đây là lỗi khá phổ biến trong quá trình bảo dưỡng. Khi bơm quá đầy mỡ vào khoang chứa, nhiệt độ tăng trong lúc motor hoạt động sẽ làm mỡ giãn nở, tạo áp suất lớn và ép lượng mỡ dư trào ra ngoài qua mép phớt hoặc các khe hở.
Vòng bi (bạc đạn) bị rơ lắc mạnh tạo ra khe hở ngay cổ trục
Vòng bi hỏng, lỏng lưng hoặc mòn bi sẽ khiến trục motor bị rung, đảo hướng kính liên tục trong lúc quay. Sự rung lắc này trực tiếp nong rộng lỗ phớt cao su. Khi phớt không còn ôm khít được trục máy, mỡ bò bên trong sẽ theo khe hở bị ly tâm văng ra ngoài ròng ròng.
Dùng sai loại mỡ bò
Mỗi loại động cơ làm việc trong một môi trường nhiệt độ và tốc độ khác nhau sẽ yêu cầu một loại mỡ bò chịu nhiệt độ chớp cháy tương ứng. Nếu bạn dùng mỡ bò chất lượng kém hoặc mỡ có khả năng chịu nhiệt thấp, khi motor mới chỉ hơi nóng lên, mỡ đã bị tan chảy thành dạng lỏng như nước và rỉ ra ngoài.
Cấu tạo vị trí gây rò rỉ mỡ bò trên trục motor
Hậu quả tai hại nếu cứ để motor chảy mỡ ròng ròng
Hiện tượng chảy mỡ bò ở motor không chỉ gây mất vệ sinh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến vòng bi, cuộn dây và tuổi thọ của động cơ nếu không được xử lý kịp thời.
Mỡ xì ngược vào trong cuộn dây đồng gây chạm chập, cháy nổ
Đây là rủi ro nghiêm trọng và tốn kém nhất. Mỡ bò không chỉ trào ra ngoài mà còn có thể lọt vào khoang rotor, stator và bám lên cuộn dây đồng, làm giảm khả năng tản nhiệt. Lâu ngày, mỡ kết hợp với bụi bẩn sẽ phá hủy lớp vec-ni cách điện, gây chạm chập và cháy cuộn dây motor.
Vòng bi bị khô mỡ, cọ xát sinh nhiệt làm bể hạt bi, gãy trục
Khi mỡ bò liên tục thất thoát, vòng bi sẽ hoạt động trong tình trạng thiếu bôi trơn. Ma sát giữa các viên bi và rãnh trượt làm nhiệt độ tăng cao, khiến hạt bi nứt vỡ, kẹt cứng và có thể làm hỏng hoặc gãy trục motor nếu không xử lý kịp thời.
Bụi bẩn bám đầy vào chỗ xì mỡ gây mất vệ sinh, rỉ sét vỏ máy
Lớp mỡ bò bám quanh cổ trục dễ hút bụi, mạt sắt và các tạp chất tạo thành mảng bám dày. Điều này không chỉ làm động cơ mất vệ sinh, giảm khả năng tản nhiệt mà còn thúc đẩy quá trình rỉ sét và ăn mòn vỏ motor theo thời gian.
Motor xì mỡ bò sẽ làm hỏng vòng bi trục motor
Các bước xử lý lỗi xì mỡ bò ở trục dứt điểm, không bị lại
Để giải quyết tận gốc vấn đề, bạn cần thực hiện theo 4 bước kiểm tra và vệ sinh tiêu chuẩn sau:
Bước 1 – Ngắt điện và vệ sinh sạch mỡ cũ: Ngắt hoàn toàn nguồn điện trước khi thao tác. Tháo nắp ốp đầu trục, sau đó dùng giẻ lau kết hợp xăng thơm hoặc RP7 để làm sạch lớp mỡ bẩn quanh cổ trục. Việc vệ sinh giúp xác định chính xác tình trạng của phớt chắn mỡ.
Bước 2 – Tháo phớt cũ, lắp phớt chắn mỡ mới: Dùng tua vít dẹp cạy nhẹ phớt cao su cũ ra ngoài, tránh làm trầy xước bề mặt trục. Sau khi vệ sinh rãnh lắp, đặt phớt mới đúng kích thước vào và dùng búa cao su đóng đều để phớt vào khít hoàn toàn.
Bước 3 – Kiểm tra và thay vòng bi nếu bị rơ: Dùng tay lắc đầu trục theo nhiều hướng. Nếu trục bị rơ hoặc phát ra tiếng kêu, vòng bi đã hư hỏng và cần thay mới. Lúc này phải tháo nắp hông motor, dùng cảo để tháo vòng bi cũ và ép vòng bi mới vào.
Bước 4 – Châm mỡ bò đúng lượng quy định: Sau khi lắp hoàn chỉnh, tiến hành bơm lại mỡ bôi trơn. Chỉ châm khoảng 1/2 đến 2/3 thể tích khoang chứa, không bơm đầy. Khoảng trống còn lại giúp mỡ giãn nở khi nhiệt độ tăng, hạn chế tình trạng xì mỡ trong quá trình vận hành.
Các bước bảo dưỡng motor khi bị xì mỡ bò ở đầu trục
Câu hỏi thường gặp
Mỡ bò xì ra ngoài có màu đen kịt kèm mùi khét là dấu hiệu của bệnh gì?
Đây là dấu hiệu nguy hiểm. Mỡ chuyển màu đen thường do lẫn mạt sắt từ vòng bi bị mài mòn hoặc bị cháy vì nhiệt độ quá cao. Nên dừng máy ngay để kiểm tra vòng bi và hệ thống bôi trơn.
Có thể dùng keo silicon hoặc keo tạo ron trét kín khe hở thay vì thay phớt không?
Không. Keo silicon không chịu được ma sát liên tục của trục quay, rất dễ bong tróc và có thể gây kẹt trục. Muốn xử lý triệt để, cần thay phớt chắn mỡ đúng kích thước và chủng loại.
Phớt chặn mỡ và phớt chặn dầu trong hộp giảm tốc có dùng chung được không?
Hình dạng có thể giống nhau nhưng tính năng khác nhau. Phớt chặn dầu thường có vật liệu chịu nhiệt, chịu dầu tốt hơn và nhiều loại có lò xo tăng độ kín. Vì vậy nên sử dụng đúng loại phớt theo môi trường bôi trơn.
Dùng mỡ bò loại nào để tránh hiện tượng bị chảy loãng?
Nên chọn mỡ bò gốc Lithium Complex hoặc mỡ chịu cực áp (EP) có khả năng chịu nhiệt cao. Hạn chế dùng mỡ gốc Calcium vì dễ chảy loãng khi nhiệt độ tăng.
Motor mới đập hộp mà chạy vài giờ đã rỉ mỡ ở đầu trục có phải lỗi do nhà sản xuất?
Có khả năng. Nhiều motor mới có lượng mỡ dư quanh mép phớt nên có thể rỉ nhẹ trong thời gian đầu. Nếu đã lau sạch nhưng mỡ vẫn tiếp tục chảy từ bên trong ra, nên liên hệ đơn vị bảo hành để kiểm tra.
Kết luận
Sự cố xì mỡ bò ở trục tuy nhỏ nhưng nếu bị phớt lờ sẽ để lại hậu quả hư hỏng cơ điện rất lớn. Bằng cách trang bị loại mỡ chịu nhiệt tốt, kiểm soát lượng mỡ bơm vào đúng kỹ thuật và chú ý tình trạng của phớt cũng như vòng bi, bạn hoàn toàn có thể khắc phục dứt điểm lỗi này, đảm bảo động cơ luôn hoạt động trong trạng thái bền bỉ và khỏe mạnh nhất.
