Kiểm tra độ rơ của trục motor giảm tốc đúng cách tại nhà

Tác giả: ThanhThaiMotor

Cập nhật lúc: 05/08/2026

Nghe tóm tắt bài viết · 2 phút 48 giây

Kiểm tra độ rơ của trục motor giảm tốc là bước quan trọng để phát hiện sớm tình trạng mài mòn hoặc hư hỏng cơ khí bên trong thiết bị. Trục bị rơ có thể gây rung lắc, tiếng ồn, rò dầu và làm ảnh hưởng đến bánh răng, vòng bi, phớt chắn dầu. Bài viết dưới đây hướng dẫn cách kiểm tra độ rơ trục, xác định nguyên nhân và xử lý đúng kỹ thuật.

Trước khi kiểm tra độ rơ, cần chuẩn bị đầy đủ dụng cụ và đảm bảo động cơ giảm tốc (motor giảm tốc) đã được ngắt điện, tách khỏi tải. Việc kiểm tra đúng cách giúp kết quả đo chính xác và hạn chế nguy cơ mất an toàn.

Cần chuẩn bị cờ lê, lục giác, găng tay bảo hộ để tháo lắp khi cần thiết. Nếu muốn kiểm tra chính xác khe hở, nên chuẩn bị thêm đồng hồ so và giá đỡ đế từ.

Ngắt hoàn toàn nguồn điện cấp cho motor và tháo dây curoa, nhông xích hoặc khớp nối để tách trục khỏi tải. Cố định chắc chân đế motor giảm tốc trên mặt phẳng cứng để tránh sai lệch khi kiểm tra.

Dùng tay nắm phần đầu trục và lắc theo hướng lên xuống để kiểm tra độ rơ hướng kính. Tiếp tục đẩy trục ra vào để kiểm tra độ rơ dọc trục. Có thể xoay nhẹ trục theo hai chiều để cảm nhận độ rơ của bánh răng. Nếu trục dịch chuyển nhiều hoặc phát ra tiếng lạch cạch, cần kiểm tra kỹ hơn.

Gắn đế từ của đồng hồ so lên thân hộp số, đặt đầu đo tiếp xúc vuông góc với trục cần kiểm tra và đưa kim về vị trí 0. Sau đó tác động lực nhẹ theo từng hướng và ghi lại mức dao động trên đồng hồ.

Ghi riêng kết quả độ rơ hướng kính và dọc trục. Sau đó đối chiếu với thông số kỹ thuật của nhà sản xuất để xác định độ rơ có nằm trong giới hạn cho phép hay cần kiểm tra, sửa chữa và thay thế linh kiện.

Những lưu ý quan trọng trước khi kiểm tra độ rơ trục motor giảm tốc

Trục motor giảm tốc bị rơ có thể xuất phát từ vòng bi, trục, bánh răng hoặc điều kiện vận hành. Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn cách xử lý phù hợp và tránh hư hỏng lan sang các bộ phận khác.

Vòng bi làm việc lâu ngày ở tốc độ cao sẽ bị mòn các viên bi, rãnh lăn và bộ phận giữ bi. Khi vòng bi bị mòn hoặc xuất hiện độ lỏng, trục không còn được cố định chắc chắn và độ rơ sẽ tăng lên.

Bề mặt trục tại vị trí lắp vòng bi có thể bị hao mòn do tháo lắp không đúng kỹ thuật hoặc quay trượt trong thời gian dài. Khi đường kính trục bị giảm, vòng bi không còn ôm khít khiến trục bị lắc dù vòng bi vẫn còn sử dụng được.

Sau thời gian dài làm việc, mặt răng của bánh răng và trục vít có thể bị mài mòn, làm khe hở ăn khớp tăng lên. Khi xoay trục bằng tay có thể cảm nhận độ rơ và nghe tiếng lạch cạch khi đổi chiều quay.

Thiếu dầu hoặc sử dụng dầu không đúng độ nhớt làm tăng ma sát giữa các chi tiết bên trong. Nhiệt độ tăng cao khiến bánh răng, trục vít và vòng bi nhanh mòn, từ đó làm độ rơ của trục tăng lên.

Motor giảm tốc hoạt động quá tải, chịu tải va đập hoặc khởi động và dừng liên tục có thể làm tăng lực tác động lên vòng bi, bánh răng và trục. Nếu tình trạng kéo dài, các chi tiết có thể biến dạng hoặc mòn nhanh, dẫn đến trục bị rơ.

Các nguyên nhân phổ biến làm trục motor giảm tốc bị rơ

Trục motor giảm tốc bị rơ thường có thể nhận biết qua độ lắc, tiếng ồn, rung động và tình trạng rò dầu. Phát hiện sớm các dấu hiệu này giúp hạn chế hư hỏng lan sang vòng bi, bánh răng và phớt chắn dầu.

Khi dùng tay lắc hoặc xoay trục qua lại, có thể cảm nhận rõ trục bị xê dịch hoặc xuất hiện khoảng trễ lớn. Nếu độ rơ lớn hơn bình thường, cần kiểm tra vòng bi, trục và bánh răng bên trong.

Động cơ có thể phát ra tiếng lạch cạch, tiếng gõ kim loại hoặc tiếng hú bất thường. Tiếng ồn thường liên quan đến khe hở bánh răng tăng hoặc vòng bi bị mòn, rỗ.

Khi motor giảm tốc chạy có tải, đầu trục bị rung mạnh hoặc chuyển động không đều. Với hệ thống dùng băng tải, nhông xích hoặc khớp nối, hiện tượng này có thể làm thiết bị chạy giật và truyền rung động lên khung máy.

Độ rơ hướng kính khiến trục quay không đồng tâm, làm môi phớt bị mài mòn và không còn ôm sát bề mặt trục. Dầu bôi trơn có thể rò ra quanh vị trí trục đầu ra, đặc biệt khi motor giảm tốc hoạt động liên tục.

Nhận biết sớm các dấu hiệu trục motor giảm tốc bị rơ

Khi phát hiện trục motor giảm tốc bị rơ, cần xác định đúng bộ phận gây ra độ rơ trước khi sửa chữa. Tùy tình trạng thực tế, có thể kiểm tra và xử lý từ vòng bi, trục, bánh răng đến hệ thống bôi trơn và căn chỉnh.

Tháo vỏ hộp số và dùng cảo để tháo vòng bi cũ. Chọn vòng bi mới đúng mã và kích thước, sau đó dùng máy ép hoặc dụng cụ phù hợp để lắp vào đúng vị trí. Không dùng búa đóng trực tiếp lên vòng bi vì có thể làm hư bi và rãnh lăn.

Dùng panme đo đường kính phần trục tiếp xúc với vòng bi. Nếu trục bị hao hụt kích thước, cần đưa trục đến xưởng cơ khí để xử lý bề mặt và gia công lại đúng kích thước lắp ghép.

Xả dầu và kiểm tra lượng mạt kim loại bám trên nam châm của ốc xả dầu. Nếu bánh răng hoặc trục vít bị mòn, mẻ, biến dạng hoặc khe hở ăn khớp quá lớn, cần thay thế bộ bánh răng phù hợp để đảm bảo khả năng truyền động.

Kiểm tra mức dầu và tình trạng dầu bên trong hộp số. Nếu dầu bị thiếu hoặc xuống cấp, cần thay hoặc bổ sung đúng loại dầu và đúng mức quy định của từng loại hộp số giảm tốc motor. Không nên tự ý sử dụng dầu có độ nhớt khác với khuyến cáo của nhà sản xuất.

Sau khi lắp lại motor giảm tốc, cần kiểm tra độ đồng tâm giữa trục motor và trục của thiết bị tải. Đồng thời điều chỉnh độ căng của dây curoa hoặc nhông xích ở mức phù hợp để tránh tạo lực hướng kính quá lớn lên trục đầu ra.

Các phương pháp xử lý khi trục motor giảm tốc bị rơ

Không có một mức cố định cho mọi loại motor giảm tốc. Cần đối chiếu giá trị đo thực tế với dung sai do nhà sản xuất quy định cho từng model.

Có. Có thể kiểm tra sơ bộ bằng cách lắc trục bằng tay hoặc dùng đồng hồ so. Nếu độ rơ vượt mức cho phép, mới cần tháo kiểm tra các chi tiết bên trong.

Nếu độ rơ nhỏ và vẫn nằm trong giới hạn cho phép, có thể tiếp tục vận hành nhưng cần theo dõi. Nếu trục rung mạnh, phát tiếng ồn hoặc rò dầu, nên dừng máy để kiểm tra.

Có. Trục bị lệch hoặc rung trong quá trình quay khiến môi phớt chịu ma sát không đều, dễ mòn và làm tăng nguy cơ rò dầu.

Nếu trục bị cong, nứt hoặc mòn vượt khả năng gia công phục hồi, nên thay trục mới. Việc tiếp tục sử dụng trục hư có thể làm ảnh hưởng đến vòng bi và bộ truyền động.

Kiểm tra độ rơ của trục motor giảm tốc định kỳ giúp phát hiện sớm tình trạng mòn vòng bi, trục và bánh răng, từ đó hạn chế nguy cơ gãy trục hoặc hư hỏng hộp số. Khi xuất hiện dấu hiệu trục bị lắc, rò rỉ dầu hoặc phát ra tiếng ồn bất thường, cần kiểm tra và đo đạc để xác định nguyên nhân, sau đó sửa chữa hoặc thay thế linh kiện phù hợp.