Tại sao motor bị giật khi khởi động qua biến tần? Cách xử lý

Biến tần là thiết bị quan trọng giúp động cơ điện (motor điện) khởi động êm và điều chỉnh tốc độ linh hoạt theo nhu cầu vận hành. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít trường hợp gặp phải tình trạng motor bị giật khởi động qua biến tần, gây rung lắc, tiếng ồn và ảnh hưởng đến tuổi thọ thiết bị. Bài viết dưới đây Thành Thái Motor sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và cách khắc phục hiệu quả để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định và an toàn.

Dấu hiệu nhận biết lỗi motor bị giật khi khởi động qua biến tần

Việc quan sát các biểu hiện thực tế và thông số hiển thị sẽ giúp kỹ thuật viên nhanh chóng phát hiện tình trạng bất thường của hệ thống truyền động:

• Khi bắt đầu cấp lệnh chạy, trục mô tơ rung lắc mạnh, kèm theo tiếng va đập kim loại trong vài giây đầu, thường xuất hiện tại khu vực khớp nối.
• Trên màn hình biến tần, dòng điện hiển thị dao động liên tục, không ổn định như bình thường.
• Hệ thống có thể xuất hiện cảnh báo quá dòng hoặc lỗi quá tải ngay khi vừa khởi động, dù chưa vào tải thực tế.
• Hiện tượng này có thể xuất hiện ở máy 3 pha tải nặng hoặc các dòng máy dân dụng như mô tơ điện 220v và motor điện 220v.

Nguyên nhân do cài đặt thông số biến tần

Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến motor bị giật khởi động qua biến tần là do cài đặt thông số chưa phù hợp, làm quá trình tăng tốc và cấp dòng không ổn định ngay từ ban đầu. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến:

Cài đặt thời gian tăng tốc quá ngắn

Khi thời gian tăng tốc (acceleration time) được cài quá thấp, biến tần sẽ cố gắng đưa motor lên tốc độ nhanh trong thời gian rất ngắn. Điều này khiến dòng điện cấp vào tăng đột ngột, tạo ra lực kéo lớn ngay lập tức. Kết quả là trục motor bị giật mạnh, đặc biệt nguy hiểm với các hệ thống có hộp số hoặc tải nặng vì dễ gây hư hỏng cơ khí.

Lỗi cài đặt thông số bù mô-men

Đây là thông số giúp motor có đủ lực để khởi động. Nếu cài quá cao, motor sẽ bị dư lực, gây hiện tượng rung giật và quá dòng. Ngược lại, nếu cài quá thấp, motor sẽ không đủ lực để quay tải ban đầu, dẫn đến ì máy hoặc giật cục. Vì vậy, thông số này cần được tinh chỉnh phù hợp ngay từ khi lắp đặt và chạy thử sau khi mua motor.

Khai báo sai thông số động cơ

Các thông số bao gồm dòng điện định mức, công suất, số cực và tốc độ định mức cài trong biến tần nếu không khớp với thông số thực tế trên tem nhãn sẽ dẫn đến thuật toán điều khiển bị sai lệch. Ngay cả khi sử dụng một chiếc motor điện tốt nhất hay các dòng động cơ điện nhập khẩu chuẩn xác, việc nhập sai dữ liệu đều làm thiết bị mất kiểm soát khi khởi động.

Nguyên nhân do lỗi phần cứng và hệ thống cơ khí

Bên cạnh yếu tố cài đặt, motor bị giật khởi động qua biến tần còn có thể xuất phát từ các lỗi phần cứng và hệ thống cơ khí, làm quá trình truyền động không ổn định ngay từ ban đầu.

Sự cố mất pha đầu ra từ biến tần

Cáp nối từ biến tần đến thiết bị bị đứt ngầm một pha, hoặc tiếp điểm tại hộp đấu dây bị lỏng lẻo. Thiết bị chạy trong trạng thái mất pha sẽ bị mất cân bằng từ trường, gây rung giật mạnh và không thể quay tròn. Đây là nguyên tắc kiểm tra cơ bản mà các đơn vị bán động cơ điện thường hướng dẫn người dùng.

Lỗi phần cứng bên trong biến tần

Một trong các van bán dẫn của mạch nghịch lưu bên trong biến tần bị rò điện hoặc hỏng hóc, khiến điện áp cấp ra 3 pha không đồng đều. Lỗi này yêu cầu dùng đồng hồ chuyên dụng để đo đạc linh kiện trước khi quyết định sửa chữa hoặc mua động cơ điện mới để thay thế.

Kẹt tải hoặc lệch tâm cơ khí

Khớp nối giữa trục máy và trục tải bị lệch tâm vượt mức dung sai cho phép, hoặc hệ thống tải trọng bị kẹt cứng do kẹt vòng bi hoặc kẹt rác. Trục cố gắng quay nhưng bị cản lại sinh ra hiện tượng giật cục. Các loại motor điện công nghiệp tải lớn thường gặp tình trạng này nếu không được căn chỉnh đồng tâm bằng thiết bị đo laser.

Hướng dẫn cách xử lý motor bị giật khi khởi động qua biến tần

Để khắc phục triệt để tình trạng rung giật và tránh hư hỏng lan rộng, người dùng cần nắm rõ hướng dẫn cách xử lý motor bị giật khi khởi động qua biến tần, từ việc kiểm tra thông số cài đặt đến đánh giá hệ cơ khí nhằm đảm bảo thiết bị vận hành êm ái, ổn định và an toàn lâu dài.

Kiểm tra và hiệu chỉnh lại thông số cài đặt

Tăng thời gian tăng tốc lên mức phù hợp với khối lượng quán tính của tải. Điều chỉnh giảm mức bù điện áp hoặc chuyển sang chế độ điều khiển vector không cảm biến để biến tần tự động tính toán mô-men khởi động. Thực hiện chức năng dò thông số tự động ở chế độ không tải để biến tần nhận diện chính xác điện trở và điện cảm của cuộn dây. Thao tác này cần thiết cho mọi thiết bị, từ các loại động cơ điện giá rẻ cho đến thiết bị cao cấp.

Kiểm tra đo đạc phần cứng

Dùng đồng hồ vạn năng đo điện trở 3 cuộn dây của thiết bị để xác định có bị chập hoặc đứt pha ngầm hay không. Đo điện áp đầu ra 3 pha của biến tần khi chạy ở tần số thấp để kiểm tra độ cân bằng với sai số không vượt quá 5 phần trăm. Kiểm tra lực siết tại các cọc đấu dây hộp cực và chân đế bắt bu-lông. Khi đi mua motor, người dùng nên yêu cầu kỹ thuật viên đo thử các thông số điện trở này.

Kiểm tra hệ thống truyền động cơ học

Tháo khớp nối, cô lập thiết bị tải và cho máy chạy không tải qua biến tần. Nếu máy quay ổn định, nguyên nhân do hệ thống tải bị kẹt hoặc lệch tâm. Cần tiến hành căn tâm lại trục, kiểm tra mỡ bôi trơn vòng bi và xử lý cơ khí. Nếu khớp nối giảm chấn đã hỏng, có thể liên hệ các đại lý bán motor điện hoặc bán mô tơ điện để mua vật tư thay thế.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Hiện tượng motor bị giật khi khởi động qua biến tần chủ yếu do sai lệch thời gian tăng tốc, khai báo sai thông số định mức hoặc mất cân bằng pha đầu ra. Kỹ thuật viên cần thực hiện cô lập máy để chạy không tải trước, sau đó mới tiến hành tinh chỉnh các thông số phần mềm để xác định chính xác vị trí lỗi. Tuân thủ quy trình kiểm tra này giúp bảo vệ hệ thống truyền động cơ khí và duy trì tuổi thọ cho các thiết bị điện trong nhà máy.