Việc đấu nối chính xác các đầu dây của động cơ điện (motor điện) là yếu tố quyết định để hệ thống truyền động vận hành an toàn và bền bỉ. Bài viết dưới đây Thành Thái Motor sẽ hướng dẫn cách đọc sơ đồ đấu dây motor 3 pha 6 đầu chính xác nhất dành cho thợ kỹ thuật. Qua đó, người thực hiện có thể dễ dàng phân biệt và áp dụng đúng kiểu đấu sao hoặc tam giác và ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ chập cháy do đấu sai điện áp.
Nhận biết 6 đầu dây trong hộp cực motor 3 pha
Trước khi tiến hành đấu nối, việc xác định đúng các cặp dây pha là thao tác kỹ thuật cơ bản và quan trọng nhất.
Ký hiệu 3 cuộn dây pha (U, V, W)
Động cơ điện 3 pha (motor điện 3 pha) tiêu chuẩn luôn được cấu tạo từ 3 cuộn dây điện từ độc lập đặt lệch nhau 120 độ trong stator. Theo chuẩn quốc tế (IEC), ba cuộn dây này được ký hiệu lần lượt là U, V và W. Mỗi cuộn dây sẽ tương ứng với một pha điện khi cấp nguồn điện 3 pha vào động cơ.
Phân biệt đầu vào (U1, V1, W1) và đầu ra (U2, V2, W2)
Mỗi cuộn dây đều có 2 đầu kéo ra ngoài hộp cực, tạo thành tổng cộng 6 đầu dây. Các đầu vào của cuộn dây được đánh số 1 (gồm U1, V1, W1), trong khi các đầu ra được đánh số 2 (gồm U2, V2, W2). Việc sắp xếp đúng thứ tự các đầu vào và đầu ra này là nguyên tắc bắt buộc để tiến hành đấu nối đồng pha, tránh hiện tượng cuộn dây bị cháy từ trường sinh nhiệt lớn.
Cách xác định U1, V1, W1 và U2, V2, W2 trước khi đấu dây
Hướng dẫn đọc sơ đồ đấu dây motor 3 pha 6 đầu chuẩn kỹ thuật
Hệ thống điện công nghiệp hiện nay thường sử dụng hai phương pháp đấu nối mạch điện 3 pha cơ bản nhất.
Cách đấu chụm hình Sao (Y) bằng thanh đồng
Trên sơ đồ mạch điện, ba đầu kết thúc của cuộn dây (U2, V2, W2) sẽ được chụm lại với nhau thành một điểm chung (gọi là điểm trung tính). Trong thực tế thao tác tại hộp cực, người thợ chỉ cần dùng 2 thanh đồng có sẵn nằm ngang để nối tắt 3 cọc U2, V2, W2 lại với nhau thành một hàng ngang. Nguồn điện 3 pha từ lưới lưới (L1, L2, L3) sẽ được cấp trực tiếp vào 3 cọc đầu vào U1, V1, W1 còn lại.
Cách đấu nối hình Tam giác (Δ) bằng thanh đồng
Với sơ đồ đấu Tam giác, nguyên tắc kỹ thuật là đầu của cuộn này phải nối với cuối của cuộn kia (U1 nối W2, V1 nối U2, W1 nối V2). Rất may mắn, trên bảng cọc thực tế của hộp cực, các cọc này đã được nhà sản xuất bố trí so le sẵn cho khớp vị trí. Do đó, người lắp đặt chỉ cần xếp 3 thanh đồng nối dọc theo 3 cặp cọc đối diện nhau. Sau đó, cấp 3 pha nguồn vào 3 điểm nối dọc này là động cơ đã sẵn sàng hoạt động với công suất tối đa.
Sơ đồ đấu dây động cơ điện 3 pha bằng thanh đồng
Cách chọn kiểu đấu Sao hay Tam giác dựa vào tem mác
Việc chọn sai sơ đồ đấu nối so với lưới điện nhà xưởng sẽ dẫn đến cháy motor lập tức. Cần đọc kỹ thông số điện áp trên tem kim loại gắn ở thân máy.
Khi tem motor ghi điện áp 220V/380V (Lưới 380V thì đấu Sao)
Khi tem motor ghi điện áp 220V/380V có nghĩa là mỗi cuộn dây của motor chỉ chịu được mức điện áp tối đa 220V. Khi sử dụng lưới điện 3 pha 380V phổ biến tại nhà xưởng, bắt buộc phải đấu chụm hình Sao (Y). Cấu hình mạch Sao giúp chia điện áp 380V cho căn bậc 2 (√3 ≈ 1.73),) làm điện áp đặt lên mỗi cuộn dây giảm xuống còn đúng 220V, đảm bảo motor vận hành êm ái, không bị cháy cuộn dây.
Khi tem motor ghi điện áp 380V/660V (Lưới 380V thì đấu Tam giác)
Khi tem motor ghi điện áp 380V/660V cho biết vỏ dây đồng của mỗi cuộn điện chịu được mức điện áp lên tới 380V. Do đó, với mạng điện lưới 3 pha 380V tiêu chuẩn, người thao tác bắt buộc phải chọn cách đấu hình Tam giác (Δ). Lúc này, điện áp đặt trực tiếp lên mỗi cuộn dây bằng đúng điện áp lưới (380V), giúp motor phát huy được 100% công suất thiết kế với lực momen xoắn cực đại.
Phân biệt đấu Sao và Tam giác theo điện áp định mức motor
Câu hỏi thường gặp
Đấu nhầm từ Sao sang Tam giác đối với motor 220V/380V có sao không?
Rất nguy hiểm. Cuộn dây 220V gánh trực tiếp 380V sẽ làm màng cách điện bị chọc thủng và bốc cháy chỉ sau vài giây.
Động cơ có tem 220V/380V muốn đấu Tam giác thì phải làm sao?
Chỉ đấu Tam giác khi nguồn cấp là điện 3 pha 220V (thường qua biến tần 1 pha 220V ra 3 pha 220V).
Mất thanh đồng zin trong hộp cực thì dùng dây điện nối có được không?
Được. Bấm cosse dây điện có tiết diện bằng hoặc lớn hơn dây nguồn và siết ốc thật chặt để tránh mô-ve gây tia lửa.
Tại sao một số motor lớn lại phải khởi động bằng tủ điện Sao - Tam giác?
Khởi động Sao giúp giảm dòng điện đi 3 lần, tránh sụt áp lưới điện. Khi quay ổn định, mạch mới chuyển sang Tam giác để chạy đúng công suất.
Làm sao phân biệt U, V, W nếu hộp cực bị mất hết tem mác và nhãn dán?
Đo thông mạch tìm 3 cặp cuộn riêng biệt, sau đó dùng pin 9V (DC) kích điện kiểm tra chiều từ trường để xác định chính xác đầu - cuối.
Kết luận
Việc đọc đúng sơ đồ và lựa chọn phương pháp đấu nối phù hợp với điện áp lưới là kỹ năng bắt buộc để bảo vệ an toàn cho hệ thống động cơ 3 pha. Chỉ cần nắm vững quy tắc đấu Sao (chụm đầu ngang), đấu Tam giác (nối dọc 3 cặp) và đối chiếu cẩn thận với thông số trên tem nhãn, người kỹ thuật hoàn toàn có thể tự tin vận hành thiết bị bền bỉ nhất.
