Trong quá trình bảo trì động cơ điện (motor điện), việc thay thế bạc đạn (vòng bi) là thao tác diễn ra thường xuyên để máy chạy êm ái. Tuy nhiên, nếu mua sai thông số, thiết bị sẽ không thể lắp ráp hoặc bị phá hủy ngay khi chạy thử. Việc nắm vững cách đọc mã vòng bi motor là kỹ năng bắt buộc giúp khách hàng tự tin giải mã các thông số kỹ thuật, từ đó lựa chọn đúng linh kiện thay thế và tiết kiệm đáng kể chi phí bảo dưỡng.
Cấu trúc tổng quát của mã vòng bi motor
Mỗi chiếc vòng bi đều được nhà sản xuất in hoặc khắc laser một dãy mã số và chữ cái trên ca ngoài hoặc trên nắp đậy chắn mỡ. Cấu trúc chuẩn quốc tế của mã vòng bi thường bao gồm hai phần chính: phần số (chỉ định loại, kích thước tải, đường kính lỗ) và phần chữ (chỉ định cấu tạo nắp chắn mỡ, khe hở nhiệt).
Thành phần dãy mã số và chữ cái dùng để xác định kích thước, loại vòng bi và nắp chắn mỡ.
Giải mã các con số trong mã cơ bản
Dãy số trên vòng bi thường gồm từ 3 đến 5 chữ số. Để hiểu đúng ý nghĩa, ta sẽ phân tích lần lượt từ trái sang phải, qua đó nắm rõ cấu tạo và thông số liên quan đến motor điện.
Ý nghĩa của dãy số từ trái sang phải đại diện cho chủng loại, mức chịu tải và đường kính lỗ cốt
Con số đầu tiên: Xác định chủng loại vòng bi
Con số đầu tiên (tính từ trái sang phải) giống như “tên gọi” phân loại của vòng bi, cho chúng ta biết thiết kế và hình dáng cơ bản của các viên bi bên trong. Cụ thể như sau:
Số 6: Vòng bi cầu rãnh sâu 1 dãy, bên trong vòng bi này là những viên bi hình cầu tròn lăn đều trong một rãnh. Đây là loại thông dụng và dễ sử dụng nhất, xuất hiện ở hơn 90% các loại động cơ điện công nghiệp cũng như các loại máy móc dân dụng hiện nay.
Số 7: Vòng bi cầu đỡ chặn. Loại này cũng sử dụng các viên bi tròn nhưng thiết kế rãnh lăn đặc biệt hơn, giúp vừa chịu được lực đè nặng từ trên xuống vừa chịu được lực đẩy ép từ chiều ngang.
Số N hoặc NU: Vòng bi đũa hình trụ. Thay vì bi tròn, bên trong sử dụng các con lăn hình trụ dài giống như chiếc đũa. Thiết kế này giúp diện tích tiếp xúc lớn hơn rất nhiều, thường được ưu tiên sử dụng cho các dòng motor điện công nghiệp cỡ cực lớn, chuyên dùng để kéo tải nặng và chịu tải trọng hướng kính cực kỳ cao.
Cách nhận diện thiết kế bi tròn rãnh sâu, bi đũa chịu tải nặng hay bi đỡ chặn thông qua con số mở đầu
Con số thứ hai: Kích thước tải trọng
Con số thứ hai biểu thị mức độ chịu tải trọng (độ dày của ca bi) so với cùng một đường kính lỗ trục:
Số 0: Tải trọng rất nhẹ.
Số 1: Tải trọng nhẹ (thường dùng ở các dòng mô tơ điện 220v công suất nhỏ).
Số 2: Tải trọng trung bình.
Số 3: Tải trọng nặng. Việc chọn đúng tải trọng giúp motor điện pha 220v hoặc máy 3 pha không bị vỡ bi khi kéo buly.
Chỉ số biểu thị độ dày ca bi để xác định khả năng chịu lực tải trung bình hay tải nặng của motor
Hai con số cuối: Cách tính đường kính trong (lỗ cốt trục)
Đây là phần quan trọng nhất để khách hàng mua đúng vòng bi lắp vừa khít vào cốt trục của máy. Khi đi thay bi cho động cơ điện, khách hàng chỉ cần nhớ “quy tắc nhân 5” cực kỳ đơn giản sau đây:
Với các số đuôi từ 00 đến 03 (nhà sản xuất quy ước sẵn): Đuôi 00 = lỗ 10mm; Đuôi 01 = lỗ 12mm; Đuôi 02 = lỗ 15mm; Đuôi 03 = lỗ 17mm.
Với các số đuôi từ 04 trở lên: Khách hàng chỉ việc lấy hai con số cuối đó đem nhân cho 5 là sẽ ra ngay đường kính lỗ trục (tính bằng milimet).
Quy tắc xác định kích thước lỗ trục vòng bi thông qua mã số quy ước hoặc phép nhân 5 đơn giản
Cách xác định thông số khi mã vòng bi bị mờ
Sau thời gian dài hoạt động, đặc biệt là ở các dòng động cơ điện giá rẻ hoặc làm việc trong môi trường rỉ sét, mã số trên vòng bi có thể bị mờ hoặc rỉ sét không thể đọc được. Lúc này, khách hàng không thể mua motor hay linh kiện hàng kém chất lượng.
Cách xử lý là dùng thước kẹp cơ khí (thước cặp) đo chính xác 3 thông số:
Đường kính trong (d – vừa với cốt trục).
Đường kính ngoài (D – vừa với lồng chứa bi của nắp nhôm/gang).
Bề dày của vòng bi (B). Sau khi có 3 kích thước (d x D x B), khách hàng chỉ cần đối chiếu với bảng tra cứu vòng bi chuẩn quốc tế trên mạng hoặc mang thông số này ra các cửa hàng linh kiện là sẽ mua được đúng loại.
Phương pháp dùng thước kẹp đo đường kính trong, đường kính ngoài và bề dày để tra cứu mã linh kiện
Những lưu ý kỹ thuật khi chọn vòng bi thay thế cho motor
Vòng bi cùng mã số cũng lắp được cho nhau. Để máy hoạt động êm ái như một chiếc motor điện tốt nhất, khách hàng cần lưu ý các phần chữ phía sau:
Ký hiệu ZZ hoặc 2Z: Vòng bi có 2 nắp chắn mỡ bằng thép. Phù hợp cho môi trường sạch, chạy tốc độ cao.
Ký hiệu 2RS hoặc DDU: Vòng bi có 2 nắp chắn mỡ bằng cao su. Kháng nước, kháng bụi cực tốt, thường thấy trên các dòng động cơ điện nhập khẩu cao cấp.
Khe hở nhiệt C3: Hầu hết các loại động cơ điện tua nhanh đều tỏa nhiệt lớn. Khách hàng bắt buộc phải mua vòng bi có chữ C3 ở cuối (khe hở hướng tâm lớn) để khi bi nóng nở ra sẽ không bị kẹt cứng.
Khi đi bảo dưỡng, hãy chọn các cửa hàng uy tín chuyên bán motor điện hoặc bán động cơ điện để mua được vòng bi chính hãng SKF, NSK, FAG… Đừng tiếc vài chục ngàn mua bi giả mà làm xước cả cốt trục máy đắt tiền.
Các ký hiệu hậu tố quan trọng như ZZ, 2RS và C3 để đảm bảo khả năng kháng bụi và chịu nhiệt khi quay tốc độ cao
Câu hỏi thường gặp
Hai số cuối trên vòng bi có ý nghĩa gì và dùng như thế nào?
Hai số cuối dùng để xác định đường kính lỗ trục, chỉ cần lấy số đó nhân 5 là ra kích thước tính bằng milimet, rất dễ áp dụng khi thay bi
Ký hiệu ZZ trên vòng bi có tác dụng gì trong thực tếKý hiệu ZZ trên vòng bi có tác dụng gì trong thực tế?
ZZ là vòng bi có nắp sắt hai bên, giúp giữ mỡ bên trong và phù hợp với môi trường sạch, chạy tốc độ cao.
Khi nào nên chọn vòng bi có ký hiệu 2RS?
Nên dùng 2RS khi máy làm việc trong môi trường có nước hoặc bụi, vì nắp cao su giúp chống bụi và chống ẩm rất tốt.
Vì sao motor điện thường phải dùng vòng bi có ký hiệu C3?
Do motor khi chạy sẽ sinh nhiệt, nên cần khe hở lớn hơn để tránh bị bó cứng khi vòng bi giãn nở.
Nếu vòng bi bị mờ mã số thì làm sao để chọn đúng loại thay thế?
Có thể dùng thước kẹp đo đường kính trong, đường kính ngoài và độ dày rồi tra theo bảng tiêu chuẩn để chọn đúng loại.
Kết luận
Nắm vững cách đọc mã vòng bi giúp khách hàng dễ dàng lựa chọn sản phầm đúng theo yêu cầu sử dụng của khách hàng. Chỉ cần hiểu rõ quy tắc về loại bi, mức tải trọng, đường kính lỗ và các hậu tố C3, ZZ, 2RS, việc bảo dưỡng sẽ trở nên chính xác và an toàn tuyệt đối. Nếu khách hàng đang có nhu cầu tư vấn kỹ thuật hoặc muốn tìm một địa chỉ đáng tin cậy để mua mô tơ điện chính hãng, chạy êm ái với dàn vòng bi chất lượng nhất, hãy liên hệ ngay với Thành Thái Motor để được tư vấn và báo giá chi tiết hơn.
