Việc kiểm tra định kỳ động cơ điện (motor điện) là vô cùng quan trọng để ngăn ngừa các sự cố chập cháy ngoài ý muốn làm gián đoạn sản xuất. Bài viết dưới đây Thành Thái Motor sẽ hướng dẫn đo trở kháng cuộn dây motor chi tiết và chính xác nhất. Thông qua các bước thực hành cơ bản, bạn hoàn toàn có thể tự mình đánh giá được động cơ còn sử dụng tốt hay đã bị hỏng hóc bên trong.
Tại sao phải đo trở kháng cuộn dây motor?
Kiểm tra thông số điện trở của cuộn dây là phương pháp chẩn đoán còn tốt hay hỏng cho động cơ điện nhanh và hiệu quả nhất vì những lý do sau:
Xác định motor còn tốt hay đã bị chập cháy ngầm
Lớp vec-ni cách điện bên trong cuộn dây có thể bị chảy hoặc bong tróc do motor hoạt động quá tải gây nóng. Việc đo điện trở sẽ giúp phát hiện ngay tình trạng các vòng dây đồng đang bị chạm chập vào nhau hoặc đã bị đứt ngầm ở bên trong, từ đó đưa ra quyết định quấn lại dây hoặc thay mới.
Kiểm tra độ an toàn (tránh rò rỉ điện ra vỏ máy)
Đây là bước cực kỳ quan trọng để bảo vệ tính mạng người vận hành. Quá trình đo đạc sẽ cho biết dòng điện có đang bị rò rỉ từ cuộn dây ra phần vỏ gang bên ngoài hay không, giúp ngăn ngừa triệt để nguy cơ điện giật khi chạm tay vào máy.
Đánh giá chất lượng motor cũ (hàng bãi) trước khi mua
Khi mua lại các loại động cơ đã qua sử dụng, vẻ bề ngoài được sơn mới không phản ánh được chất lượng bên trong. Đo điện trở là cách duy nhất để kiểm tra độ nguyên vẹn của cuộn dây, giúp người mua tránh việc mua phải hàng đã bị cháy rụi hoặc quấn lại dây kém chất lượng.
Đo trở kháng cuộn dây motor để phát hiện chập cháy và rò điện
Cần chuẩn bị loại đồng hồ nào để đo cho chuẩn?
Để tiến hành đo đạc, người thao tác cần trang bị một trong hai thiết bị đo điện cơ bản dưới đây tùy thuộc vào công suất motor.
Đồng hồ vạn năng (VOM) loại hiển thị kim hoặc số
Đây là thiết bị phổ thông nhất, dễ dàng tìm thấy ở bất kỳ xưởng cơ điện nào. Đồng hồ VOM (cả loại kim truyền thống và loại điện tử hiển thị số) dùng để đo điện trở thuần của cuộn dây, rất hiệu quả đối với các loại động cơ cỡ nhỏ và trung bình hoạt động ở điện áp 220V hoặc 380V.
Đồng hồ đo điện trở cách điện (Megomet) dùng cho motor lớn
Với những động cơ công suất lớn hoặc motor cao thế, việc dùng đồng hồ VOM thông thường sẽ không đủ điện áp để phát hiện dòng rò rỉ cực nhỏ. Khi đó, bắt buộc phải dùng đồng hồ Megomet (phóng ra dòng điện 500V hoặc 1000V) để ép dòng, qua đó kiểm tra chính xác khả năng cách điện của lớp vỏ và cuộn dây.
Cách chọn đồng hồ đo điện trở cuộn dây motor phù hợp
4 bước đo trở kháng cuộn dây motor chuẩn kỹ thuật
Để có kết quả đo chính xác nhất đối với động cơ 3 pha, cần thực hiện tuần tự theo 4 bước an toàn sau đây.
Bước 1 – Ngắt điện và tháo hết các cầu đấu bằng đồng ra: Đảm bảo đã ngắt hoàn toàn nguồn điện cấp vào motor. Mở nắp hộp điện (hộp đấu cực), dùng cờ lê tháo toàn bộ các thanh đồng đang kết nối giữa các cọc đấu dây (thanh cầu nối chụm sao hoặc tam giác). Phải tách rời hoàn toàn 6 đầu dây của 3 cuộn pha để đo độc lập.
Bước 2 – Vặn đồng hồ VOM về thang đo điện trở (Ohm): Mở nguồn đồng hồ vạn năng và vặn núm điều chỉnh về thang đo điện trở (ký hiệu là Ω). Nếu dùng đồng hồ kim, nên vặn về thang đo Rx1 hoặc Rx10 và tiến hành chập hai que đo lại, chỉnh núm xoay để kim chỉ đúng về vạch số 0 trước khi tiến hành đo.
Bước 3 – Đo chéo các cặp dây pha với nhau (U-V, V-W, W-U): Lần lượt đặt 2 que đo vào 2 đầu cọc của từng cuộn dây để đo giá trị điện trở. Cụ thể, đo cặp thứ nhất (U1-U2), cặp thứ hai (V1-V2) và cặp thứ ba (W1-W2). Ghi chép lại 3 giá trị điện trở thu được để tiến hành so sánh.
Bước 4 – Chạm 1 que đo vào vỏ motor để tìm điểm rò điện: Giữ một que đo tì chặt vào phần kim loại của vỏ motor (nên cạo lớp sơn để que đo tiếp xúc trực tiếp với kim loại). Que đo còn lại lần lượt chạm vào 6 đầu cọc nối điện của cuộn dây. Thao tác này nhằm kiểm tra xem lớp cách điện có bị thủng khiến điện truyền ra vỏ hay không.
Đo trở kháng cuộn dây động cơ trước khi vận hành
Cách nhận biết motor hỏng dựa vào số đo trên đồng hồ
Sau khi có được các kết quả đo từ bước 3 và bước 4, hãy đối chiếu với các trường hợp dưới đây để kết luận tình trạng của thiết bị.
Số đo 3 pha bằng nhau (kim lên đều): Motor còn rất tốt
Nếu giá trị điện trở của 3 cuộn (U, V, W) hoàn toàn bằng nhau (hoặc chỉ sai lệch cực kỳ nhỏ), chứng tỏ các vòng dây đồng bên trong vẫn còn nguyên vẹn, không bị đứt và không bị chập ngắn mạch. Động cơ hoàn toàn khỏe mạnh.
Số đo bằng 0 (hoặc đồng hồ kêu bíp): Cuộn dây đã bị chập
Khi đo hai đầu của một cuộn dây mà giá trị báo về 0Ω, hoặc khi đo giữa một đầu dây với vỏ motor mà đồng hồ báo 0Ω (kèm theo tiếng bíp trên đồng hồ số), điều này khẳng định chắc chắn cuộn dây đã bị chập mạch ngầm hoặc đã chạm vỏ. Cần mang đi quấn lại ngay.
Số đo vô cực (kim không lên): Cuộn dây đã bị đứt ngầm
Nếu đặt que đo vào hai đầu của một pha mà kim đồng hồ đứng im không nhúc nhích (hoặc đồng hồ số hiển thị OL – Over Limit / hiển thị mức vô cực), điều này có nghĩa là mạch điện đã bị hở. Dây đồng bên trong cuộn pha đó đã bị đứt rời do quá dòng hoặc do lực cơ học.
Kiểm tra cuộn dây motor qua giá trị điện trở đo được
Những sai lầm nguy hiểm hay mắc phải khi đo đạc
Quy trình đo khá đơn giản nhưng người thao tác rất dễ mắc phải các sai lầm khiến kết quả bị sai lệch hoặc gây nguy hiểm.
Quên tháo thanh cầu nối đồng trước khi đo
Nếu để nguyên các thanh đồng nối chụm 3 pha lại với nhau, các cuộn dây sẽ bị thông mạch liền khối. Lúc này, đo vào cọc nào kim cũng sẽ lên, dẫn đến việc không thể xác định được từng pha riêng lẻ có bị đứt hay chập hay không.
Tay vô tình chạm vào phần kim loại của que đo
Cơ thể con người cũng có điện trở. Nếu hai tay chạm trực tiếp vào hai đầu kim loại của que đo trong lúc kẹp vào cọc đấu dây, đồng hồ sẽ đo luôn cả điện trở của cơ thể, làm kết quả bị sai lệch đi rất nhiều.
Không xả điện dư trước khi dùng đồng hồ Megomet
Đồng hồ Megomet phóng ra điện áp cao để kiểm tra cách điện, làm cuộn dây tích tụ một lượng điện dung tĩnh điện. Nếu đo xong mà không chạm que nối đất để xả điện dư, người chạm tay vào cọc điện ngay sau đó sẽ bị giật điếng người, đồng thời dễ làm hỏng linh kiện điện tử của đồng hồ.
Chạm tay vào que đo làm sai kết quả đo điện trở
Câu hỏi thường gặp
Đo kiểm tra motor 1 pha có giống với cách đo motor 3 pha không?
Khác nhau. Motor 1 pha cần đo từng cặp trong 3 đầu dây (Chung - Chạy - Đề) để tính toán xác định cuộn dây, không đo chéo 3 pha đều nhau như motor 3 pha.
Dùng đồng hồ kim hay đồng hồ số sẽ đo chuẩn xác hơn?
Đồng hồ số chính xác hơn khi so sánh giá trị điện trở, nhưng đồng hồ kim lại giúp dễ quan sát và phát hiện chập chờn, rò rỉ.
Điện trở cách điện tiêu chuẩn từ cuộn dây ra vỏ motor là bao nhiêu thì an toàn?
Với động cơ 380V, mức an toàn phải lớn hơn 0.5 Megohm. Thấp hơn mức này là dấu hiệu rò rỉ điện hoặc bị ẩm.
Tại sao khi đo 3 cuộn pha lại thấy điện trở lệch nhau một chút (khoảng 0.1 đến 0.5 Ohm)?
Đây là điều bình thường do dung sai sản xuất hoặc do điện hao phí của dây đồng hồ đo. Sự cố chỉ xảy ra khi độ lệch vượt quá 5%.
Có nên đo điện trở ngay khi motor vừa chạy xong và đang rất nóng không?
Không. Nhiệt độ cao sẽ làm tăng điện trở dây đồng và gây sai số. Cần chờ motor nguội hẳn bằng với nhiệt độ môi trường rồi mới đo.
Kết luận
Thao tác đo điện trở cuộn dây là kỹ năng cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng mà mọi kỹ thuật viên đều phải nắm vững. Việc thường xuyên đo đạc, kiểm tra thông số điện trở và độ cách điện không chỉ giúp chẩn đoán chính xác hư hỏng mà còn đảm bảo môi trường làm việc an toàn, duy trì sự ổn định cho toàn bộ dây chuyền thiết bị máy móc.
