Khe hở không khí là khoảng cách vật lý giữa mặt ngoài của rotor và mặt trong của stator bên trong động cơ điện (motor điện). Khi vận hành, khe hở không đồng đều sinh ra lực kéo từ tính mất cân bằng, gây rung động, mòn vòng bi và dẫn đến cọ xát làm cháy cuộn dây. Bài viết cung cấp quy trình cách căn khe hở rotor stator để bảo trì thiết bị trước khi người dùng cần mua motor mới. Các thông số này áp dụng chung cho nhiều hệ thống truyền động hiện nay.
Chuẩn bị thiết bị và dụng cụ
Cần chuẩn bị đầy đủ thiết bị đo lường và vật tư phụ trợ để đảm bảo độ chính xác khi xử lý cơ khí trên thân máy.
Kỹ thuật viên cần thước lá với dải đo từ 0.05mm đến 1.0mm, có độ dài đủ để đưa sâu vào lòng máy.
Các dụng cụ tháo lắp cơ bản gồm cờ lê, búa nhựa, chìa vặn lục giác và đồng hồ so.
Cần chuẩn bị thêm các lá chêm kim loại nhiều kích cỡ.
Việc chuẩn bị này là yêu cầu bắt buộc đối với mọi thiết bị, từ các dòng động cơ điện giá rẻ đến các hệ thống motor điện công nghiệp chuyên dụng.
Khi có kế hoạch mua motor điện để thay thế, việc đo đạc kiểm tra trước thiết bị cũng cần sử dụng các dụng cụ này.
Danh sách thước lá đo khe hở, dụng cụ tháo lắp và lá chêm kim loại bắt buộc phải có để thực hiện căn chỉnh
Cách căn khe hở rotor và stator chuẩn kỹ thuật
Để đảm bảo động cơ vận hành êm ái và tránh hiện tượng cọ xát gây hư hỏng, người dùng cần nắm rõ cách căn khe hở rotor và stator chuẩn kỹ thuật trong quá trình lắp ráp và bảo trì motor.
Bước 1: Nới lỏng cơ cấu cố định
Sử dụng cờ lê nới lỏng các bu-lông giữ nắp máy hoặc giá đỡ ổ bi ở cả hai đầu máy. Chỉ nới lỏng để có thể xê dịch, không tháo rời hoàn toàn các bu-lông nhằm giữ cấu trúc cơ khí ổn định trong lúc điều chỉnh.
Bước 2: Điều chỉnh vị trí trọng tâm rotor
Đối với các máy công suất nhỏ như motor điện 220v hoặc motor điện pha 220v, kỹ thuật viên có thể dùng búa cao su gõ nhẹ vào nắp máy để dịch chuyển tâm trục về hướng có khe hở lớn. Với các máy lớn có bệ đỡ độc lập, cần sử dụng hệ thống vít kích để căn ngang và dùng các lá chêm lót dưới chân bệ đỡ để điều chỉnh cao độ tâm trục. Thao tác chính xác giúp thiết bị đạt độ cân bằng cơ khí motor điện tốt nhất.
Bước 3: Siết cố định
Sau khi rotor đã về vị trí cân bằng, dùng thước lá rà lại tại 4 điểm để xác nhận số liệu đo lường. Tiến hành siết lại các bu-lông theo nguyên tắc đối xứng chéo góc. Việc siết đều tay giúp phân bổ ứng suất, tránh tình trạng mâm từ bị hút nghiêng trở lại sau khi lắp ráp hoàn thiện.
Trình tự các thao tác cơ khí để dịch chuyển và đưa trục rotor về lại vị trí đồng tâm với lòng stator
Kiểm tra nghiệm thu sau căn chỉnh
Sau khi lắp ráp hoàn chỉnh, kỹ thuật viên cần tiến hành kiểm tra tổng thể một cách cẩn thận để xác nhận thiết bị đã đạt yêu cầu kỹ thuật và đủ điều kiện đưa vào vận hành an toàn.
Quay thử trục rotor bằng tay nhiều vòng để đảm bảo trục quay trơn tru, không phát ra tiếng cọ xát kim loại bên trong, không bị nặng điểm hoặc kẹt cục bộ trong quá trình quay.
Thực hiện đo lại khe hở tại 4 điểm ở hai đầu lần cuối một cách chính xác và ghi chép đầy đủ vào hồ sơ bảo trì để làm cơ sở theo dõi về sau. Sau đó, cấp điện cho máy chạy không tải và sử dụng ampe kìm để kiểm tra độ ổn định của dòng điện, đồng thời quan sát tiếng ồn và độ rung trong suốt quá trình vận hành ban đầu.
Nếu phát hiện hiện tượng máy rung bất thường hoặc dòng điện dao động không ổn định, cần dừng máy ngay để kiểm tra lại độ đồng tâm giữa rotor và stator cũng như các vị trí lắp ráp liên quan.
Việc bảo trì và căn chỉnh định kỳ giúp người dùng tiết kiệm đáng kể chi phí so với việc phải tham khảo giá motor để thay thế khi thiết bị đã hư hỏng nặng không thể sửa chữa hiệu quả.
Trong trường hợp cần thiết, người dùng cũng có thể liên hệ các đơn vị bán motor điện để tìm mua thêm các phụ kiện chêm lót hoặc vật tư căn chỉnh phù hợp nhằm hỗ trợ quá trình bảo dưỡng đạt hiệu quả cao hơn.
Kiểm tra nghiệm thu cách căn khe hở rotor stator.
Câu hỏi thường gặp
Khe hở không khí trong động cơ là gì và hậu quả khi không đồng đều?
Là khoảng cách giữa rotor và stator. Nếu không đồng đều sẽ gây lực kéo từ tính mất cân bằng, dẫn đến rung động, mòn vòng bi và cọ xát gây cháy cuộn dây.
Cần chuẩn bị những dụng cụ nào để đo và căn chỉnh khe hở?
Cần chuẩn bị: thước lá (0.05mm - 1.0mm), dụng cụ tháo lắp (cờ lê, búa nhựa, lục giác), đồng hồ so và các lá chêm kim loại.
Cần đo khe hở tại các vị trí nào và dung sai cho phép là bao nhiêu?
Đo bằng thước lá tại 4 điểm: đỉnh, đáy, trái, phải ở cả hai đầu động cơ. Dung sai cho phép là dưới 10%.
Cách chỉnh tâm rotor ở động cơ nhỏ và lớn khác nhau như thế nào?
Động cơ nhỏ: Dùng búa nhựa gõ nhẹ vào nắp máy. Động cơ lớn: Dùng vít kích để căn ngang và dùng lá chêm dưới bệ đỡ để chỉnh cao độ.
Quy trình kiểm tra sau khi lắp ráp xong gồm những bước nào?
Gồm 3 bước: Quay trục bằng tay để đảm bảo trơn tru, không cọ xát. Đo lại khe hở tại 4 điểm ở hai đầu. Cấp điện chạy thử không tải và đo độ ổn định dòng điện bằng ampe kìm.
Kết luận
Tóm lại, việc thực hiện đúng Cách căn khe hở rotor và stator đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo động cơ điện vận hành ổn định, hạn chế rung lắc, giảm ma sát và tránh các sự cố cọ xát gây hư hỏng nghiêm trọng. Nếu thiết bị đã quá cũ và không thể căn chỉnh chính xác, người dùng nên tìm đến các nhà cung cấp bán động cơ điện uy tín như Thành Thái Motor để trang bị máy mới, đảm bảo an toàn và ổn định cho dây chuyền sản xuất của nhà xưởng.
